De Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland bevat immaterieel erfgoed waarvan de erfgoedgemeenschap, groep of individu een borgingsplan heeft geschreven om het erfgoed toekomst te geven. Dat plan is getoetst door een onafhankelijke Toetsingscommissie. De erfgoedzorg wordt elke twee jaar geëvalueerd.

Beschrijving

Een stoelenmatter houdt zich bezig met het vernieuwen en herstellen van stoelzittingen die vervaardigd zijn van natuurlijke materialen zoals biezen, pitriet en stoelriet. De vlechttechniek van de stoelenmatter is enigszins vergelijkbaar met weven. Door het vlechten met stoelriet ontstaat een gaatjespatroon dat lijkt op honingraten. Dit patroon wordt in zes lagen aangebracht. Van oudsher wordt er veel gevlochten met biezen. Stoelriet, dat bestaat uit de buitenbast van rotan, wordt echter tegenwoordig het meest gebruikt. Omdat er met diverse materialen wordt gewerkt, zijn er ook verschillende technieken. Om ermee te kunnen werken, moeten de biezen vochtig zijn. De ambachtsman legt de biezen op een doek, giet er met een gieter water overheen en rolt ze vervolgens in de doek. De volgende dag zijn de biezen voldoende flexibel om er goed mee te kunnen werken. Het matten begint door enkele biezen bij elkaar te pakken en als een koordje in elkaar te draaien. Voor het maken van een zitting is vier tot zes uur nodig. 

Beoefenaars en betrokkenen

Rien Stuijts is stoelenmatter in Zundert. Hij is een van de weinige stoelenmatters in Nederland die zijn ambacht ook actief doorgeeft. Hij krijgt opdrachten binnen van mensen die hun stoelen gerepareerd willen hebben. Hij heeft nauw contact met diverse leveranciers van rotan, stoelriet, papercord en zeegras. Zijn biezen betrekt hij van een biezenhandelaar. 

Geschiedenis en ontwikkeling

Stoelzittingen van gevlochten natuurlijke producten gebruikte men ruim 8000 jaar geleden al. In de Middeleeuwen ontstond in Europa bij de adel de vraag naar luxe zittingen. Door de ontdekkingsreizen leerden Europeanen stoelriet (buitenkant van rotan) en pitriet (binnenkant van rotan) kennen als materiaal om stoelen mee te matten. Het stoelenmatten werd vaak gedaan door mandenmakers en doorgegeven van vader op zoon. De firma Thonet vond de techniek uit om beukenhout onder stoom te buigen. Bij de zogenoemde Thonet-stoelen werd deze techniek toegepast en veel zittingen werden van stoelriet gemaakt. Deze gaatjesmatten bezorgden veel werk aan stoelenmatters. In het begin van de twintigste eeuw werden er in veel blindeninstituten in heel Europa stoelen gemat en manden gevlochten. Nog altijd zijn er met name in Zwitserland een aantal werkplaatsen voor stoelenmatten waarin blinden actief zijn. Na de Tweede Wereldoorlog ontwierpen veel Nederlandse meubelontwerpers stoelen waarin handvlechtwerk van pitriet is verwerkt. Toch nam het aantal stoelenmatters vanaf de jaren vijftig drastisch af. Veel arbeidsintensief werk verdween naar met name het Verre Oosten. Ook het aantal woonwagenbewoners dat zich bezighield met stoelenmatten daalde in de loop der tijd sterk doordat zij door een ‘trekverbod’ niet meer rond mochten reizen. De hedendaagse stoelenmatter is vooral bezig met herstelwerk voor particulieren. Grote opdrachtgevers zijn er niet meer. 

Borgingsacties

2019-2022

  • Blijven doorgeven van het ambacht aan stagiairs/ leerlingen. Zolang de pandemie niet onder controle is, ligt dit stil. Met name de 30-plussers (die al dan niet tegen een burn-out lopen) tonen belangstelling voor het ambacht. Hieruit komen belangstellenden voor stage of overname van mijn ambacht/zaak. Ook blijven ondersteunen na de stage.
  • Goed nieuws: het werkaanbod is dermate hoog, dat er voor goed gemotiveerde stagiaires en professionals voldoende werk is.
  • Het ambacht promoten op scholen, indien er tijd is en na corona.
  • Door middel van het verder ontwikkelen van instructie-filmpjes en deze te plaatsen op Youtube mensen te laten ontdekken hoe mooi dit ambacht is. Veel bezoekers op YouTube, vooral de laatste jaren.
  • De verkoop van Doe-Het-Zelf-pakketten verder stimuleren.
  • Aanleggen van een minibibliotheek van boeken over stoelenmatten, webbing en ander stoelenvlechtwerk, alles wat betrekking heeft op het ambacht.
  • Onderhouden van contacten met (ex-)stagiairs, collega-stoelenmatters, het Vlechtmuseum en de Vereniging van Vlechters. Nog steeds plan om een Stoelenmatters Gilde of Vakvereniging op te richten.
  • De inkoopprijs van stoelriet blijft stijgen, soms 20% tot 30% per jaar. Tarieven constant aanpassen aan de inkoopprijs. Dat is een voortdurend proces. Nog geen teruggang in klanten.
  • Ander exportland (naast Indonesië) voor stoelriet zoeken.
  • Lager BTW-tarief (dan 21%) zou mooi zijn. Helaas valt hier weinig aan te veranderen, het blijft een probleem.

2015-2018

  • Cursussen en workshops stoelenmatten verzorgen om zodoende meer in de openbaarheid te komen, en met het oog op het genereren van opvolgers. 
  • Met deze zelfde doelen deelnemen aan ambachtsmarkten en overleggen/samenwerken met vakgenoten. De Vereniging van Vlechters benaderen om zo het belang van dit ambacht te onderstrepen. 
  • Maken en verspreiden van DoeHetZelf-pakketten. Deze pakketten bestaan uit voldoende materiaal en handleiding om zelf een stoel te kunnen matten.
  • Het ontwerpen/opmaken van een informatiefolder over het ambacht.
  • Een nieuwe website opmaken. 
  • Contacten leggen met ROC's in de omgeving om de jeugd aldaar kennis met laten maken met het ambacht.
  • Inventariseren bij de politiek of er voor dit specifieke ambacht een lager BTW-tarief te hanteren valt. 
  • Samenwerking opzoeken met designers, om nieuwe doelgroepen en afzetmarkten te bereiken. 

Contact

De Stoelenmatter
Wernhoutseweg 27
4881GA
Zundert
Website