De Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland bevat immaterieel erfgoed waarvan de erfgoedgemeenschap, groep of individu een borgingsplan heeft geschreven om het erfgoed toekomst te geven. Dat plan is getoetst door een onafhankelijke Toetsingscommissie. De erfgoedzorg wordt elke twee jaar geƫvalueerd.

Beschrijving

Bij het machinaal maken van klompen worden verschillende onderdelen in het productieproces onderscheiden. Er wordt gewerkt met redelijk eenvoudige machines die met een beperkte snelheid draaien. De machines worden vanuit een centraal punt, de elektromotor, aangedreven met leren riemen. Eerst wordt het hout gezaagd of gekloofd. Nadat het buitenmodel van de klomp is gefreesd, wordt de klomp op maat uitgeboord. Er wordt gewerkt met mallen om een zo perfect mogelijke pasvorm te krijgen. De klomp moet worden gedroogd. Ten slotte wordt de klomp geschuurd en bewerkt. Het instellen van de machines vergt een hoge mate van vakmanschap, kennis van de eigenschappen van het hout en de machines. Het is een technische uitdaging een paar klompen te produceren op machinale wijze.  Jaarlijks is er een nationale klompenkeuring, waarbij machinaal vervaardigde klompen worden gekeurd. Er wordt beoordeeld op pasvorm, model en kwaliteit. De producent die kampioen wordt, krijgt de Zilveren Klomp uitgereikt. 

Beoefenaars en betrokkenen

Er zijn nog negentien klompenfabrieken in Nederland. De meeste staan in de Achterhoek en Noord-Brabant. De Nederlandse Vereniging van Klompenfabrikanten behartigt de belangen van deze bedrijven. Souvenirwinkels zijn de belangrijkste afnemers. Slechts stratenmakers en enkele boeren dragen tijdens hun werk nog klompen. In de diverse klompenmusea kan men vaak een grote variëteit aan klompen bewonderen. 

Geschiedenis en ontwikkeling

Klompen werden eeuwenlang handmatig gemaakt. Vanaf het begin van de twintigste eeuw worden in Nederland echter vrijwel alle klompen op machinale wijze gemaakt. Aanvankelijk was stoomkracht belangrijk. Later kwamen er elektromotoren. De productie in de klompenfabriekjes lag veel hoger dan in de werkplaatsen waar handmatig klompen werden gemaakt. Sinds 1926 vindt de jaarlijkse nationale klompenkeuring plaats. Sinds 1930 wordt het winnende bedrijf beloond met de Zilveren Klomp. Alleen in de jaren 1944 en 1945 werden er vanwege de oorlogsomstandigheden geen keuringen gehouden. Na de Tweede Wereldoorlog nam de vraag naar klompen sterk af. Door de machines geavanceerder te maken, konden in de jaren zestig de productiekosten verlaagd worden. Maar uiteindelijk moesten meer en meer bedrijven om economische redenen hun productie stoppen. Een kleine opleving kwam er nog door de export naar emigratielanden, waarheen veel Nederlanders na de oorlog waren vertrokken. Klompen worden nu vooral nog gemaakt om als souvenir verkocht te worden. De klomp is voor buitenlanders hét icoon van Nederland. 

Borgingsacties

Om het machinaal klompen maken te borgen voor de toekomst, worden de volgende acties ondernomen: 

2016-2017

  • Het brancheboek (cursusboek) voor het maken van klompen op machines is verouderd en is niet meer van deze tijd. Deze dient gedigitaliseerd te worden. Doordat er maar weinig mensen zijn die les kunnen geven zijn we op zoek naar andere mogelijkheden om het vak klompen maken te leren. We zien grote kansen om dit met behulp van een video/korte instructie filmpjes, dit stap voor stap te visualiseren, zodat met behulp van les dit daarna gemakkelijk terug te kijken is en daarmee de cursist de mogelijkheid biedt om zijn kennis te onderhouden of bij twijfel dit terug te kijken.
  • In Sint-Oedenrode wordt elk jaar de nationale klompenkeuring gehouden. (in 2017 voor de 86ste keer). De winnaar voor het Machinaal Klompen maken ontvangt "De Zilveren Klomp" en de winnaar voor Handmatig Klompenmaken ontvangt de zogenaamde Zilveren Effer. De kosten om deze keuring te houden is voor het NVK een enorme last. Alle klompenmakers en handwerkers mogen deelnemen wat wel inhoudt dat de kosten alleen gedragen worden door de leden. Om toch te proberen zoveel mogelijk deelnemers te hebben brengen we geen kosten in rekening.
  • De website is, ondanks dat deze goed wordt onderhouden, verouderd en niet meer van deze tijd en moet daarom vernieuwd worden. De website wordt aangepast zodat iedereen die geïnteresseerd is in klompen alle informatie kan vinden die men zoekt. En daarbij ook makkelijk ziet waar in Nederland de klompenmakers zijn gevestigd en wat ze doen. Dit kan gaan om excursie mogelijkheden, klompenpaden, musea, mensen die handmatig klompen maken en demonstraties geven, etc, etc. Met deze nieuwe site hopen we ook meer leden te werven.

2012-2015

  • Er is een nieuwe website gemaakt voor de Nederlandse Vereniging van Klompenfabrikanten, waarop alle leden de mogelijkheid krijgen om hun evenement te delen. Zo kunnen bezoekers en toeristen in een paar klikken zien wat er bij hun in de buurt aan klompenactiviteiten zijn. 
  • Er wordt samengewerkt met verschillende gemeentes, zoals de Gemeente Meijerijstad, de Gemeente Boxtel en de Gemeente Best. 
  • Er wordt samengewerkt met andere organisaties, zoals een midgetgolfbaan, waar nu het hele proces van machinaal klompen maken door de midgetgolfers al spelende gevolgd kan worden. 
  • Het brancheboek (cursusboek) voor het maken van klompen op machines wordt gedigitaliseerd; er wordt gekeken naar de mogelijkheden voor korte instructie video's. 
  • Er worden andere modellen klompen gemaakt en geïntroduceerd; enige tijd geleden is er bijvoorbeeld een nieuwe damesklomp in productie genomen. 
  • Naast klompen worden door één van de bedrijven - met dezelfde machines - nu ook houten tulpen geproduceerd. 

Contact

Nederlandse Vereniging van Klompenfabrikanten
Hobbemastraat 9
7141 XD Groenlo
Website