UNESCO heeft op basis van het Verdrag inzake de Bescherming van het Immaterieel Cultureel Erfgoed (2003) drie internationale lijsten ontwikkeld waarvoor landen immaterieel erfgoed kunnen voordragen: twee lijsten en een register. Deze lijsten en het register, ook wel ‘instrumenten’ genoemd, maken zichtbaar wat mensen wereldwijd belangrijk vinden om door te geven aan volgende generaties.
In 2021 werd onder andere de Valkerij op de Representatieve Lijst geplaatst.
De centrale rol van erfgoedgemeenschappen
Een kernprincipe van het Unesco-verdrag is dat erfgoedgemeenschappen centraal staan. Een voordracht kan alleen plaatsvinden met hun instemming, en zij zijn actief betrokken bij het opstellen van het dossier en bij het uitvoeren van de borgingsmaatregelen.
Immaterieel erfgoed leeft doordat mensen het beoefenen, delen en doorgeven. De internationale UNESCO-lijsten zijn er om dat proces te ondersteunen en zichtbaar te maken — niet om het over te nemen.
Representatieve Lijst van Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid
Het doel van deze lijst is om de wereldwijde diversiteit van immaterieel erfgoed zichtbaar te maken en het bewustzijn over het belang ervan te vergroten. Het gaat hierbij nadrukkelijk niet om een lijst van ‘topstukken’ of om erfgoed dat belangrijk zou zijn voor de hele wereld. De lijst laat juist zien wat gemeenschappen, groepen en individuen zelf belangrijk vinden, en wat bijdraagt aan hun gevoel van identiteit en continuïteit.
De term ‘representatief’ betekent dan ook niet dat een erfgoedvorm typisch moet zijn voor een land. Het verwijst naar de rijkdom en diversiteit van immaterieel erfgoed wereldwijd.
Lijst van Immaterieel Erfgoed dat dringend borging nodig heeft
Naast de Representatieve Lijst bestaat er een Lijst van Immaterieel Erfgoed dat dringend borging nodig heeft. Deze lijst is bedoeld voor erfgoed dat wordt bedreigd en dreigt te verdwijnen.Voor voordracht op deze lijst is een uitgebreid erfgoedzorg- of borgingsplan vereist, waarin staat welke maatregelen nodig zijn om het voortbestaan van het erfgoed veilig te stellen.
Register van goede borgingspraktijken
Unescoheeft ook een Register van goede borgingspraktijken. Hierin staan inspirerende voorbeelden van manieren waarop immaterieel erfgoed succesvol wordt geborgd. Het gaat bijvoorbeeld om methodes, samenwerkingen of educatieve aanpakken die ook voor andere erfgoedgemeenschappen waardevol kunnen zijn.
Een voorbeeld is de voordracht vanludodiversiteitdoor België. Ludodiversiteit verwijst naar de grote verscheidenheid aan sporten, spelen, dansen en acrobatische vormen die wereldwijd worden beoefend. In Vlaanderen werken organisaties en gemeenschappen samen om dit erfgoed van sport en spel levend te houden.
Nominatieprocedure voor de internationale lijst van Unesco
Wil je meer weten over hoe de nominatie-procedure voor zo'n lijst werkt? Kijk dan eens bij onze veelgestelde vragen over internationale voordragen voor UNESCO. Hier leggen we uit hoe zo'n procedure werkt, hoe je als erfgoedgemeenschap of cultuurdrager mee kunt doen, en wat het betekent als je een vorm van erfgoed levend houdt die op die lijst staat.
