De Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland bevat immaterieel erfgoed waarvan de erfgoedgemeenschap, groep of individu een borgingsplan heeft geschreven om het erfgoed toekomst te geven. Dat plan is getoetst door een onafhankelijke Toetsingscommissie. De erfgoedzorg wordt elke twee jaar geëvalueerd.

Beschrijving

Ieder jaar op de tweede zaterdag na Pasen wordt in het Zuid-Limburgse Noorbeek ter ere van Sint Brigida een den geplant. De grote dennenboom wordt met veel ceremonieel door de jonkheid (ongetrouwde mannen) van Noorbeek geplaatst voor de kapel van Sint Brigida in Noorbeek. Op paasmaandag is middels een loterij al vastgesteld wie die oude boom mag weghalen. Een stoet van een dertigtal trekpaarden is voor een traditionele lege dennenwagen ingespannen om de nieuwe den te halen. De pastoor en de burgemeester hanteren als eersten de bijl. Op de terugweg naar Noorbeek wordt er gestopt bij ieder café in de gehuchten Schilberg en Hoogcruts en in het dorp Noorbeek. In het gehucht Hoogcruts worden de paarden nog eens extra versierd met van crêpepapier gemaakte roosjes en slingers. Getrouwde mannen nemen na aankomst bij de kapel het werk over. Zij halen de den van de wagen en zetten hem rechtop. Tussen elf en twaalf uur ’s avonds is het werk meestal geklaard en dan begint het feest. Het hele festijn trekt ieder jaar ongeveer achthonderd tot duizend toeschouwers.

Beoefenaars en betrokkenen

Vrijwel alle inwoners van Noorbeek zijn op een of andere manier betrokken bij het Sint Brigida Denhalen. Er is sprake van regionale en grensoverschrijdende betrokkenheid. De pastoor van de parochie Sint Brigida Noorbeek speelt uiteraard een belangrijke rol, maar de jonkheid is wel de drijvende kracht achter deze traditie.

Geschiedenis en ontwikkeling

De geschiedenis van het denhalen gaat terug tot 1634. In dat jaar woedde in de omgeving van Noorbeek de veepest. De gelovigen van Noorbeek richtten hun smeekbeden tot de Heilige Brigida, de beschermheilige van het vee. De heilige werd beloofd dat als zij ervoor zou zorgen dat de pest verdween, er ieder jaar een den voor de Sint Brigidakapel geplant zou worden om haar te eren. De gebeden werden verhoord en de veeziekte verdween. Sindsdien wordt jaarlijks een den bij de kapel gezet. In 2015 werd de 381ste den gehaald. Het denhalen is altijd belangrijk geweest voor de sociale cohesie in Noorbeek. Een groot deel van het dorp is er actief bij betrokken. Sinds de jaren vijftig van de twintigste eeuw wordt er ieder jaar ook een zogenoemde jeugdden naar Noorbeek gehaald. De jeugdden is een kleinere versie van de grote Brigidaden en wordt jaarlijks door groep 8 van de basisschool in samenwerking met de jonkheid gehaald. De kleine jeugddennenwagen wordt niet getrokken door paarden, maar door de schooljongens. De den wordt door de jonkheid met stiepen voor het paviljoen (het gemeenschapshuis) rechtgezet.

Borgingsacties

2016-2019

  • Het contact met de gemeente nog verder uitbreiden. De burgemeester en wethouders zullen elk jaar worden uitgenodigd om het Denhalen bij te wonen. 
  • Er zullen extra verkeersmaatregelen getroffen worden om auto's buiten het dorp te houden. Eventueel kan hiervoor politiebegeleiding of beveiliging voor gevraagd worden. 
  • Indien de lokale basisschool sluit wordt het jaarlijkse jeugddenhalen nog belangrijker om de jeugd voldoende binding te laten voelen met het dorp. Dit is vooralsnog niet aan de orde, maar er kan alvast rekening mee worden gehouden. 

2014-2015

  • De burgemeester heeft het certificaat ook ondertekend en heeft daarbij zijn steun van de gemeente toegezegd aan de traditie.
  • Op de jaardag van St. Brigida is het bestuur op bezoek geweest bij de gemeente en heeft een ingelijste versie van het certificaat aangeboden. Dat hangt nu op een mooie plek in het gemeentehuis.
  • In de jaarlijkse bedankbrief aan de paardeneigenaren wordt gevraagd de datum voor het volgende jaar Denhalen alvast in de agenda te zetten.
  • De leden geven hun kennis door aan de jongeren.Het doel is om twee of drie vaste kappers te hebben met deze kennis, die het steeds op hun beurt weer doorgeven. Zij zijn ook bij het jeugddenhalen betrokken. Jaarlijks wordt de vraag gesteld of er behoefte is aan een cursus.
  • Nieuwe leden van de Jonkheid worden persoonlijk door het bestuur uitgenodigd om deel te nemen aan Denhalen.
  • Elk jaar is er een feestavond voor alle leden om de betrokkenheid te stimuleren en het groepsgevoel te versterken.
  • De kapitein (voorzitter) is samen met de pastoor langs de basisschool gegaan om de kinderen van groep 7 en 8 uit te leggen wat de traditie inhoudt, dit gaat jaarlijks gebeuren.

Contact

Jonkheid Sancta Brigida te Noorbeek
Brigidastraat 22
6255 AW Noorbeek
Website