De Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland bevat immaterieel erfgoed waarvan de erfgoedgemeenschap, groep of individu een borgingsplan heeft geschreven om het erfgoed toekomst te geven. Dat plan is getoetst door een onafhankelijke Toetsingscommissie. De erfgoedzorg wordt elke twee jaar geëvalueerd.

Beschrijving

De 8 October Vereeniging Alkmaar Ontzet organiseert een feestprogramma rond de herdenking en viering van het beleg en ontzet van Alkmaar in 1573. De kernwaarden van de traditie zijn herdenken, vieren en verbinden. Op 7 oktober spelen kinderen van wisselende basisscholen het ontzet en beleg van de stad na. Vervolgens leggen de voorzitter van de 8 October Vereeniging en de burgemeester in het Victoriepark een krans bij het beeld van Victorientje.  Aansluitend lopen circa 2000 basisschoolleerlingen een lampionnenoptocht. De gemeente Alkmaar houdt ondertussen de ‘nieuwjaarsreceptie’ in de Grote of Sint Laurenskerk. 8 Oktober start met een ontbijt voor groepen 5 en 6 van basisscholen en er is een theatrale vertelling van het beleg en ontzet van de stad. Daarna zijn er op diverse plekken in de stad activiteiten zoals kinderspelen en zijn er demonstraties van de marine en de brandweer in en rond het Noord-Hollands Kanaal. De gemeente, de 8 October Vereeniging en gasten nemen het defilé af van de passerende jeugdoptocht. Om 12.00 uur is de herdenking in de Grote Kerk met de Ontzetrede. Het hoogtepunt van Alkmaar Ontzet is de grote middagoptocht. Aan het einde van de dag schuiven circa 3000 Alkmaarders aan voor de zuurkoolmaaltijd. Daarna is er nog de taptoe, het vuurwerk en het afsluitende Ontzetfeest.

Beoefenaars en betrokkenen

Alkmaar Ontzet wordt door bijna heel Alkmaar gevierd. Kinderen worden al op jonge leeftijd betrokken via de basisscholen. Ook is er een lespakket gemaakt. Voor jongeren en volwassenen zijn er activiteiten. De vereniging voert actief beleid om inwoners van omliggende dorpen en ‘nieuwe’ Alkmaarders te betrekken. De traditie wordt georganiseerd door de bestuursleden van de 8 October Vereeniging die de circa vierhonderd vrijwilligers aansturen. De vereniging zelf telt ongeveer 5000 leden. De Poirterij der Stede van Alkmaar, een groep lokale ondernemers, richt zich op fondsenwerving. Er komen jaarlijks circa 30.000 mensen op af.

Geschiedenis en ontwikkeling

Het beleg van Alkmaar was de belegering van de stad Alkmaar tijdens de Tachtigjarige Oorlog door het leger van Don Frederik, zoon van de hertog van Alva. Het Spaanse leger moest opgeven nadat Willem van Oranje opdracht had gegeven de dijken door te steken. Stadstimmerman Maarten van der Meij vervoerde de bewaard gebleven berichtgeving op briefjes in een holle polsstok. Alkmaar was de eerste stad die de belegering weerstond en ontzet werd. Vandaar de kreet: ‘Bij Alkmaar begint de Victorie!’ Na 1573 werd Alkmaar Ontzet spontaan gevierd met drank en vuurwerk en er was geen georganiseerde viering. In 1861 werd de ‘Vereeniging ter viering van den Gedenkdag van Alkmaars Ontzet in 1573 en ter bewaring van andere geschiedkundige herinneringen dezer stede’ opgericht. De viering bestond uit volksspelen, een feestrede en feestavond. Aan het begin van de twintigste eeuw werd het feest uitgebreid om een bredere doelgroep aan te spreken. Door activiteiten toevoegen of juist weglaten bleef het feest bij de tijd. Herdenken, verbinden en vieren blijven echter de rode draad vormen. Er is een mix van oude en nieuwe elementen binnen de traditie. Zo is de zuurkoolmaaltijd een vrij recente toevoeging met een knipoog naar het Leidens Ontzet. Een oude traditie waar aan vastgehouden is, is de kleding van de bestuurders, waarbij de heren nog altijd in jacquet met hoge hoed gekleed gaan. De kleding van de vrouwelijke bestuursleden is juist een moderne interpretatie daarvan.

Borgingsacties

2020-2023

  • In februari 2020 stelde het bestuur een nieuw strategisch beleid voor 2020-2025 vast over de gewenste viering zonder de kernwaarden uit het oog te verliezen. Drastische keuzes gemaakt om 'oude' traditionals te laten vervallen, sommige met onmiddellijke ingang, andere met een afbouwperiode. Door de corona-crisis gedwongen dit beleid eerder dan verwacht uit te voeren.
  • Programmering die rekening houdt met zowel een fysieke als een alternatieve herdenking en viering als in 2020.
  • Sterke inzet op communicatie door focus op een professionele Commissie Communicatie, die zich o.a. bezighoudt met oude en nieuwe media, ook richting sponsoren. Door uitbreiding van de communicatie uitingen is er een apart bestuurslid communicatie bij gekomen, dit is geen nevenactiviteit meer.
  • De komende jaren zal het nieuwe beleidsplan met de nieuwe viering verder uitgekristalliseerd worden. Ook bijv. de nieuwe koers in de communicatie met de achterban.
  • Ook m.b.t. educatie kwam het in 2020 tot een doorbraak. In plaats van het traditionele jeugdontbijt kwam de Ontzet Ontbijtbox voor scholen. In plaats van honderden werden nu duizenden basisschoolklasleerlingen bereikt. Dit werd o.a. ondersteund met een film en een kwartet waarin vooral de historische aspecten van de herdenking en viering van Alkmaar Ontzet onder de aandacht van de leerlingen gebracht werden.
  • In 2020 is voor het eerst de glossy '8 October' uitgebracht, als onderdeel van de Ontzet-tas voor de leden, samen met een zuurkoolpakket, films, vlag. De tas was speciaal gemaakt ihkv corona, maar wellicht komt er jaarlijks iets speciaals voor de leden.
  • Door corona veel films, nieuw en oud, over 8 oktober op youtube en er wordt elk jaar een film van de optocht gemaakt voor de deelnemers.
  • Veel realia over het feest zijn verzameld en naar het Alkmaars Museum gebracht.
  • Steeds verbinding zoeken met geaffilieerde organisaties. Voor de alternatieve herdenking en viering van 2020 werd bijvoorbeeld een Kunstroute georganiseerd, waarvoor samenwerking werd gezocht met Artiance, Centrum voor de Kunsten Alkmaar, en de ondernemersvereniging 'Alkmaars Bolwerk'. Kunstwerken van cursisten werden geëxposeerd in etalages van deelnemende winkeliers, een inspirerende Kunstroute. Ook was er een coronaproof stadswandeling (groepjes van max zes personen) georganiseerd langs plekken van herinnering, in samenwerking met Het Gilde Alkmaar.
  • Tot nu toe weinig moeite met het vinden van bestuursleden, vaak dmv mond-op-mond reclame en sinds kort, vacatures.
  • Uitbreiden draagvlak door een intensieve promotiecampagne via nieuwe media.
  • Collectorsitems voor bestaande en nieuwe leden.
  • Overleg met gemeente en scholen over een vrije schooldag. Dit icm het aanbieden aan scholen van het schoolpakket de Ontzet Ontbijtbox.
  • Extra aandacht voor (deels nieuwe) activiteiten voor de oudere jeugd (15-25 jaar).
  • Het wordt voor de vereniging steeds duurder om aan alle veiligheidseisen te voldoen. Om een sluitende begroting te bereiken wordt jaarlijks een klein tekort geaccepteerd dat structureel gecompenseerd wordt uit een legaat.

2016-2019

  • Actualiseren en bijdetijds houden van het concept voor de viering, zonder de relatie met de aanleiding voor de herdenking en viering uit oog te verliezen. Toetsing aan kernwaarden met als oogmerk het karakter van Alkmaar Ontzet als immaterieel erfgoed te behouden. Hiertoe is een aanzet gemaakt door het houden van een eerste expertmeeting. 
  • Een communicatie, promotie- en ledenwervingsplan, waarin de kernwaarden herdenken, verbinden en vieren centraal staan.
  • Professionaliseren van de organisatie door structurele integratie in de organisatie van bijvoorbeeld het veiligheidsbeleid. Overwogen wordt het bestuur uit te breiden met een portefeuillehouder facilitaire zaken.
  • Structureren van de samenwerking met geestverwante organisaties zoals de zuster ontzetverenigingen in Leiden en Groningen, het Stedelijk Museum Alkmaar, de Alkmaarse Historische Vereniging, Kaeskoppenstad en 'Alkmaar Prachtstad' (de publieksnaam voor Alkmaar Marketing en Promotie). Doel hierbij is stakeholders te doordringen van de onlosmakelijkheid van de kernwaarden van Alkmaar Ontzet als immaterieel erfgoed: herdenken, verbinden en vieren.
  • Bundeling van krachten verschillende commissies m.b.t. benadering scholen d.m.v. een speciale folder met alle individuele en klassikale activiteiten voor basisschoolleerlingen en schoolbezoeken en presentaties door bestuursleden aan de hand van o.a. lespakket Historische Vereniging.
  • Toelichten van het begrip 'immaterieel erfgoed' in educatief programma.
  • Voortdurende inspanning om jongeren betrokken te houden zonder dat de kernwaarde 'vieren' de overhand krijgt t.o.v. kernwaarden herdenken en verbinden.

Contact

8 October Vereeniging Alkmaar Ontzet
Postbus 3068
1801GB Alkmaar
Website