Beschrijving

Smeden is het bewerken en of vervormen van zuivere metalen. Deze metalen worden in een vuur verwarmd, door middel van verschillend gevormde handsmeedhamers op een harde ondergrond, het aambeeld, bewerkt. Een smid moet goed om kunnen gaan met een smidsvuur en zorgen dat het vuur blijft branden zonder dat het gaat roken. Dat doet hij door de juiste luchttoevoer te verzorgen en op tijd nieuwe kolen toe te voegen. Ook moeten de sintels of slakken (het restafval van de kolen) regelmatig met een haak verwijderd worden uit het vuur. Een goede smid gaat zorgvuldig met zijn aambeeld om, zodat er geen deuken in komen of stukken afgeslagen worden. Hij legt het te smeden materiaal tussen het aambeeld en de smeedhamer. Omdat het materiaal week is gemaakt, kan het gemakkelijk met de hamer in de gewenste vorm geslagen worden. Een smid gebruikt diverse gereedschappen, waarvan de handsmeedhamer een van de belangrijkste is. Die is vaak persoonlijk eigendom van de smid, omdat die zich met de loop der jaren vormt naar zijn hand. Gereedschappen als vulders (voor in het aambeeld) en tangen maakt de smid vaak zelf. Het smeedproces is onder te verdelen in handhamersmeden met een handhamer en mechanisch smeden met een luchthamer. Dat is een machine met een bovenvulder (hamer) en een ondervulder (aambeeld), die elektrisch wordt aangedreven.

Beoefenaars en betrokkenen

Sinds 1998 zet Smederij Cornelis Pronk zich met Mondra Opleidingen in om de kennis van het ambachtelijk smeden door te geven en nieuwe smeden op te leiden in de traditie. Er worden diverse vakopleidingen in smeden gegeven. Via workshops kunnen mensen op een laagdrempelige manier kennismaken met het ambacht. Voor groep acht van de basisschool is het project ‘Wijzer met IJzer’ ontwikkeld, waarbij de kinderen gaan smeden, bronsgieten en aluminium bewerken.

Geschiedenis en ontwikkeling

Smeden bestaan al heel lang en hebben een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis. Voor de boeren was een smid belangrijk omdat hij diverse gereedschappen maakte die de boeren gebruikten. Ook voor andere ambachtslieden was smeedwerk belangrijk in verband met gereedschappen, zoals voor de timmerman, de kuiper en de schoenmaker. Maar ‘gewone’ mensen hadden ook baat bij het werk van de smid, want hij kon veel reparaties uitvoeren. Voor het leger was een smid van vitaal belang. Hij maakte lansen, zwaarden, speren en andere wapens en natuurlijk ook harnassen. In de Middeleeuwen ontstonden de eerste gespecialiseerde smeedgilden, waar specialisaties in het ambacht werden ingevoerd, zoals hangslotenmaker, hoefsmid, zwaardenmaker en edelsmid. Binnen de gilden werden nieuwe ambachtslieden opgeleid. De bewerking van staal gebeurde hoofdzakelijk in kleinschalige smederijen, tot in de negentiende eeuw de industriële revolutie haar intrede deed. Er kwam een mechanische hamer, wat het werk lichter maakte en het bewerken van grote objecten vergemakkelijkte. Anderzijds kon veel werk nu overgenomen worden door machines en werd het handsmeedwerk in veel gevallen overbodig. De techniek van ambachtelijk smeden is onveranderd, maar de vraag naar met de hand gesmede objecten is afgenomen. In Nederland zijn er nog een aantal smeden die op traditionele manier (kunnen) smeden.

Borgingsacties

2018-2020

  • Overdracht van het ambacht d.m.v. de opleiding smeden en workshops.
  • Ontwikkeling van nieuwe opleidingen en workshops.
  • Naar buiten treden door aanwezig te zijn bij evenementen waar leerlingen en andere geïnteresseerden kunnen smeden zoals op: Techniekdagen, Project Wijzer met IJzer, Making and Metal, workshops in Archeon en het Nederlands Openluchtmuseum.
  • De historie van het ambacht bewaren en cursisten bewust maken van de historische component van het ambacht.
  • Middelbare scholen betrekken bij projecten zoals Wijzer met IJzer. 
  • Samenwerking opzoeken met andere partijen.
  • Contacten leggen met hoveniers voor tuinornamenten.
  • Attent blijven op ontwikkelingen in de restauratie- en smeedwereld.
  • Subsidies proberen te verkrijgen.
  • De bibliotheek met boeken, beeldmateriaal en tekeningen openstellen voor belangstellenden.
  • Aandacht blijven houden voor het milieuaspect, hoe om te gaan met de CO2 uitstoot?

2016-2018

  • Cursussen en gastlessen gegeven.
  • Gewerkt aan promotie door aandacht te besteden aan evenementen op websites.
  • Opleiding gereedschap smeden gegeven om het voorzien in het tekort aan goede gereedschappen. 
  • Digitalisering van het beeldmateriaal.
  • Archief van de eerste Rotterdamse stoomfabriek voor kunstsmeedwerken is gefotografeerd en de originele tekeningen zijn in speciaal papier verpakt.
  • De (eigen) bibliotheek is volledig gedocumenteerd en gearchiveerd en uitgebreid. 
  • project Wijzer met IJzer is uitgevoerd in samenwerking met/met steun van diverse partijen waaronder de gemeente Overbetuwe. 
  • Er zijn scholen benaderd om mee te doen met Wijzer met IJzer. 
  • Veel demonstraties gegeven op evenementen in Nederland en het buitenland, zoals Wijzer met IJzer, Techniekdagen,Making and Metal i.s.m. Crafts Council.
  • Gewerkt aan waardering van het ambacht door te laten zien hoe arbeidsintensief het is.

Contact

Smederij Cornelis Pronk
Ambachtsweg 38
6673DK Andelst
Website