De Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland bevat immaterieel erfgoed waarvan de erfgoedgemeenschap, groep of individu een borgingsplan heeft geschreven om het erfgoed toekomst te geven. Dat plan is getoetst door een onafhankelijke Toetsingscommissie. De erfgoedzorg wordt elke twee jaar geëvalueerd.

Beschrijving

De Bottermarkt wordt elke woensdagochtend in juli en augustus van 09:00u tot 13:00u in het oude centrum van Raalte gehouden. Op de dinsdag voor de markt beginnen de voorbereidingen al, zoals het maken van het streekgerecht Kruudmoes.

De markt begint om 09:00u met de verkoop van Kruudmoes, krentenweggen, oliebollen en koffie. Ook beginnen dan de ambachtslieden met hun ambachten; alle ambachten hebben te maken met leven op de boerderij.  De achttien ambachtslieden maken gebruik van originele gereedschappen en dragen traditionele Sallandse klederdracht. De ambachten zijn: Boter karnen, Klederdrachtmutsen wassen, Kantklossen, Klompen maken, Klederdrachtpoppen, Letterdoeken maken, Wol spinnen, Wasvrouwen, Touwslaan, Zeis haren, Manden vlechten, Stoelenmatten, Imker, Kralentassen breien, Strovlechten, Boerenkaas maken, Bijenkorven vlechten, het maken/proeven van het streekgerecht Kruudmoes. 

Om 13:00u sluit de markt en ruimen de ambachtslieden hun kraam op. Rond 14:15u staat alles weer op z’n plek en sluit de opruimploeg de markt af met een drankje en een stuk worst.

Beoefenaars en betrokkenen

Er zijn verschillende partijen betrokken bij het organiseren van de Sallandse Bottermarkt: de achttien ambachtslieden, de opbouwploeg van acht personen, de verkopers van Kruudmoes, oliebollen en koffie, de zuivelboer en de plaatselijke bakker. De bezoekers komen vaak uit de regio Raalte, maar ook toeristen bezoeken de markt, vooral tijdens de zomervakantie. Het aantal bezoekers is sterk afhankelijk van het weer, maar ligt ongeveer tussen de 800 en 1200, met uitschieters tot 2500. Er wordt samengewerkt met de gemeente voor de vergunning en met de weekmarkt en streekmarkt. Andere betrokken partijen: Raalter Ondernemersverbond en Verenigingsgebouw het Annahuis.

Geschiedenis en ontwikkeling

In 1967 was dhr. Willem Albers, destijds voorzitter van het Raalter Ondernemersverbond, bij familie op bezoek in Schagen. Hij zag de daar georganiseerde botermarkt en de grote aantallen mensen die eropaf kwamen. Dit bracht hem op het idee om ook zoiets in Raalte te organiseren. Vroeger werd er immers daadwerkelijk zelf gekarnde boter op de markt verkocht door boerinnen die op woensdagochtend naar de weekmarkt kwamen.

Omdat men in Raalte nog sterk hechtte aan ieders eigen geloof en kerk werden er tien vrouwen van de Rooms katholieke kerk en tien vrouwen van de Protestantse kerk gevraagd om mee te werken aan de eerste Botermarkt. Ook de directeur van de toenmalige zuivelfabriek ‘de Hoop’ werd ingeschakeld voor materiaal en mensen. En zo kwam de eerste Bottermarkt (botter is Sallands dialect voor boter) tot stand in 1967. Deze werd toen dat jaar maar één keer georganiseerd. Het ging toen ook nog alleen maar om het karnen van boter, en de verkoop van boter, karnemelk en krentenwegge en twee of drie ambachten. In de jaren die volgden groeide het aantal ambachten en het aantal markten per jaar naar nu 8 á 9 markten per jaar met achttien ambachten.

Eind zestiger begin zeventiger jaren was deze markt zelfs zo populair dat er busreizen vanuit het hele land werden georganiseerd om deze markt te bezoeken. Ook de regionale en landelijke media besteedde er aandacht aan. In de begintijd werden de ‘vrouwleu’ nog met paard en wagen naar de markt gebracht, waarna de toeristen een rondrit op de wagen konden maken. Nu zijn deze paarden en wagens niet meer beschikbaar, en vanwege de veiligheid in de winkelpromenades ook niet meer mogelijk. De Kruudmoes werd in de eerste jaren in een grote pan aangevoerd en met de hand uitgeschept, waarbij de klanten zelf een pannetje moesten meebrengen. Nu is dat niet meer denkbaar: op de acht markten verkopen we in totaal meer dan 3000 liter Kruudmoes. Bovendien moet alles gekoeld worden en van een sticker met samenstelling en houdbaarheidsdatum worden voorzien.

Door de huidige wet en regelgeving ontstaan er ook veranderingen bij de ambachten. Zo mag de karnton bij het boterkamen niet meer van hout zijn i.v.m. mogelijke schimmelvorming. Dit is opgelost door een roestvrijstalen "karn bus”. Ook mag de karnemelk en de boter na het kamen niet meer aan de consument worden verkocht, omdat het niet in een beschermde atmosfeer is vervaardigd. Men betrekt deze producten nu van een biologische boerderijwinkel, en ze worden vanuit een koelvitrine verkocht.

Borgingsacties

Om de Sallandse Bottermarkt te borgen voor de toekomst worden de volgende acties ondernomen: 

  • De kennis van de Bottermarkt is nergens vastgelegd en wordt nu mondeling overgedragen. De stichting zoekt naar mogelijkheden om een handboek te maken en om interviews te houden met de afzonderlijke ambachten.
  • Met de ambachten worden moderne artikelen gemaakt, niet alleen traditionele, denk hierbij aan telefoonhoesjes.
  • Er wordt intensief samengewerkt met de gemeente.
  • De markt is anders opgesteld, zodat er meer ruimte is in het geval van calamiteiten, er betere in- en uitgangen zijn en er betere plek is voor gediplomeerde EHBO’ers.

Contact

Bottermarkt Raalte
Fazant 4
8103 EL Raalte
Overijssel