In het Twentse stadje Ootmarsum kruipen elk voorjaar acht vrijgezelle katholieke jongemannen in de rol van ‘poaskearl’ (paaskerel). Gehuld in een lange beige regenjas, zwarte broek en hoed beginnen zij op de eerste zondag van de vastentijd met de voorbereiding van het paasfeest.
Opbouw van het paasvuur
Poaskearl ben je voor maximaal vier jaar. Elk jaar zwaaien de twee langstzittende leden af, en treden er twee nieuwe jongemannen toe tot het gezelschap. Vanaf de eerste zondag van de vastentijd zijn de poaskearls volop in de weer met de organisatie van het paasfeest. Een belangrijke taak is het voorbereiden van het paasvuur, op veel plekken in Twente een traditie. Al weken voor Pasen gaan de poaskearls Ootmarsum rond om bij de inwoners volgens een vast ritueel hout, stro en petroleum te verzamelen.
"Mijn broer en ikzelf zijn vrachtboer geweest. Tegenwoordig loopt een neef van me mee. Het is mij zogezegd met de paplepel ingegoten. Voor mij is paaszaterdag de mooiste dag van het jaar."
- Henk Eertman, Stichting tot Bevordering en Instandhouding van de Paasgebruiken (2025)
Op de middag van paaszaterdag verzamelen de Ootmarsummers zich op het Marktplein voor de opbouw van het paasvuur. Onder leiding van de poaskearls trekken zij naar het Springendal, een nabijgelegen bosgebied, om brandhout te halen. Op drie boerenwagens, getrokken door paarden en symbolisch de Vader, de Zoon en de Heilige Geest genoemd, rijdt een drietal zogenoemde vrachtboeren het hout de stad binnen. Op de paasweide, gelegen op de flanken van de Kuiperberg, bouwt de verzamelde menigte samen aan de houtstapel voor het paasvuur. In Twente heet dit een ‘boaken’.
Henk Eertman, voorzitter van Stichting tot Bevordering en Instandhouding van de Paasgebruiken in Ootmarsum: “Inmiddels ben ik al meer dan zeventig jaar betrokken bij het ophalen van het paashout. Mijn grootvader en mijn vader waren vrachtboer. Mijn broer en ikzelf zijn vrachtboer geweest. Tegenwoordig loopt een neef van me mee. Het is mij zogezegd met de paplepel ingegoten. Voor mij is paaszaterdag de mooiste dag van het jaar.”
Geef toestemming voor cookies om externe inhoud weer te geven.
Cookie-instellingen wijzigen
Vlöggeln
Eerste en tweede paasdag beginnen in Ootmarsum met een rondgang om de Wheme, het oude kerkhof rond de kerk. In alle vroegte trekken de poaskearls door de straten van het oude centrum onder het zingen van twee traditionele paasliederen: Christus is opgestanden en Allelujah, den blijden toon.
Om klokslag vijf uur ’s middags verzamelen zij zich opnieuw. Nu op de paasweide om in processie rond het paashout te lopen: het ‘vlöggeln’. De poaskearls en overige vlöggelaars nemen elkaar bij de hand en trekken zingend door de straten van Ootmarsum. De oudste poaskearl rookt hierbij traditiegetrouw een sigaar. De stoet volgt een vaste route door de oude binnenstad, zelfs dwars door enkele huizen en cafés, waar steevast een borrel klaar staat. ’s Avonds sluiten de poaskearls het paasfeest af met het aansteken van het paasvuur.
"Het vlöggeln brengt mensen samen en versterkt de onderlinge banden in de gemeenschap. Er zijn voorbeelden van oud-inwoners die al jaren in het buitenland wonen, maar die trouw blijven terugkeren voor de paasdagen."
- Henk Eertman (2025)
Geselbroeders, voorjaarsdansen en regenjassen
De oorsprong van het vlöggeln is niet met zekerheid te achterhalen. De traditie is voor het eerst beschreven in de Overijsselsche Almanak voor Oudheid en Letteren uit 1840, maar zoals bij veel immaterieel erfgoed is het gebruik waarschijnlijk ouder. Historici leggen een verband met de middeleeuwse geselbroeders ofwel flaggelanten (een woord waar vlöggeln mogelijk van is afgeleid), die met Pasen een rondgang maakten als boetedoening. Ook de traditionele voorjaarsdansen rond de meiboom, en een Ootmarsumse variant op de vastenavondspelen (de ‘vastenoavendgaank’) zijn als mogelijke bronnen genoemd.
De poaskearls, zoals ze vandaag de dag herkenbaar zijn, deden hun intrede pas in de twintigste eeuw. In de loop van de afgelopen decennia wisselden zij van outfit, aldus Eertman: “Op de site van onze stichting is een filmfragment uit 1928 te zien. Hier lopen de poaskearls gewoon in pak. Op hun paasbest, zogezegd. De lange jassen stammen uit de jaren vijftig. Ik vermoed dat het een keer flink geregend heeft, en dat men toen besloten heeft om voortaan een regenjas aan te trekken. Inmiddels is dit kledingstuk onlosmakelijk verbonden met het paasfeest in Ootmarsum.”
Liedtekst aangepast aan tijdgeest
Tot op de dag van vandaag leeft de poaskearl-traditie sterk in Ootmarsum en omstreken. Eertman: “Het vlöggeln brengt mensen samen en versterkt de onderlinge banden in de gemeenschap. Er zijn voorbeelden van oud-inwoners die al jaren in het buitenland wonen, maar die trouw blijven terugkeren voor de paasdagen. Daarnaast merken we dat ook steeds meer toeristen en dagjesmensen Ootmarsum weten te vinden.”
Sinds 2014 zet de Stichting tot Bevordering en Instandhouding van de Paasgebruiken in Ootmarsum zich in om de traditie levend te houden. Door zorg te dragen voor de juiste vergunningen en het ontwikkelen van promotie- en lesmateriaal, maar ook door de vlöggel-traditie waar nodig aan te passen aan de veranderende tijdgeest. Zo ontstond er in 2022 ophef over vermeende antisemitische elementen in de tekst van het lied Christus is opgestanden. Eertman: “De betreffende zinsdelen hebben we uiteraard aangepast.”
Bij ons bekend
Immaterieel erfgoed wordt in heel Nederland beoefend. Benieuwd welke gemeenschappen, stichtingen, cultuurdragers en enthousiastelingen zich actief inzetten om de poaskearls in Ootmarsum levend te houden en door te geven? Hieronder vind je een overzicht van alle erfgoedgemeenschappen en beoefenaars die bij ons bekend zijn en zich inzetten voor de paasgebruiken in Ootmarsum.
Draag jij ook bij aan de Ootmarsumse paaskerels, en wil je jouw organisatie, vereniging of naam toevoegen aan deze pagina? Wat leuk! Neem contact met ons op via info@immaterieelerfgoed.nl of telefonisch via 026 357 6113.
Gebruikte bronnen
Voor het herschrijven van deze Inventarispagina hebben wij erfgoedbeoefenaren geïnterviewd en gebruikgemaakt van de onderstaande bronnen. Mis je informatie of zie je onjuistheden? Laat het ons weten door een mail te sturen naar info@immaterieelerfgoed.nl.
Laats bijgewerkt: januari 2026.