Het Netwerk Immaterieel Erfgoed laat de variëteit aan cultuuruitingen zien die erfgoedgemeenschappen, groepen of individuen zelf erkennen als immaterieel erfgoed. Dit immaterieel erfgoed is door henzelf in het Netwerk aangemeld. Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland is derhalve niet verantwoordelijk voor de inhoud van de beschrijving.
De Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland bevat immaterieel erfgoed waarvan de erfgoedgemeenschap, groep of individu een borgingsplan heeft geschreven om het erfgoed toekomst te geven. Dat plan is getoetst door een onafhankelijke Toetsingscommissie. De erfgoedzorg wordt elke twee jaar geëvalueerd.

Beschrijving

Kaha di òrgel is een muziekinstrument dat het midden houdt tussen een cilinderpiano en een orgel. Het bestaat uit een houten (klank)kast met daarin een draaiende cilinder waarop muziekstukken staan en een zwengel, waarmee de cilinder in beweging wordt gebracht. Daarnaast is kaha di òrgel ook een ensemble waarvan, behalve het instrument, ook een wirispeler en een danskoppel deel uit maken. De wiri is een metalen buis met ribbels die een ritmisch geluid maakt als je er met een staaf over heen gaat. De kaha di òrgel speelt hoofdzakelijk dansmuziek als de wals en mazurka, maar ook tumba en polka. Op een cilinder staan gewoonlijk maximaal acht muziekstukken. Het danskoppel draagt Europees aandoende, meestal lange, kleding, al komt daar de laatste tijd verandering in. Soms zie je kortere rokken en kleurige dessins verschijnen. De kaha di òrgel wordt meestal gespeeld op semi-formele gelegenheden als communiefeesten en recepties, maar je kan het ook horen op familiefeesten of soms op een plein.

Beoefenaars en betrokkenen

ln Nederland is de traditie onder de diaspora niet meer weg te denken en is het typische geluid meteen herkenbaar als de muziek wordt ingezet. Vroeger was het vooral iets voor de gegoede klasse, nu danst iedereen op de muziek van het òrgel. Er is vrijwel altijd publiek aanwezig als het instrument bespeeld wordt. De spelers en dansers zijn deel van de gemeenschap, evenals de makers van de kleding en hoofddracht. Voor het onderhoud van de houten ombouw, het stemmen en het plaatsen van muziekstukken op de cilinder en het stemmen op het juiste geluid en ritme, wordt ook vanuit Nederland nog een beroep gedaan op de kennis en vaardigheden van de kenners op Curaçao en Aruba.

Geschiedenis en ontwikkeling

Aan het eind van de negentiende eeuw werd  - nadat de heer Sprock er in Venezuela kennis mee maakte – door hem het eerste orgel op Curaçao gebouwd. Van Curaçao werd het instrument bekend op Aruba en Bonaire. Na aanvankelijk succes daalde de interesse tot er halverwege de twintigste eeuw een opleving kwam op Aruba. Door de jaren heen, is deze traditie meegenomen naar Nederland, waar de traditie van het bespelen van het instrument actief is opgepakt. Enkele spelers toeren door het land om op aanvraag optredens te verzorgen. Op Bonaire was het een traditie; op dit moment wordt dit nauwelijks actief beleefd op het eiland. lnmiddels is de Arubaanse Kaha di òrgel-variant iets sneller dan de variant uit Curaçao.

Contact

Stichting SPLIKA
Postbus 18799
2502ET 's-Gravenhage
Zuid-Holland
Website