De Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland bevat immaterieel erfgoed waarvan de erfgoedgemeenschap, groep of individu een borgingsplan heeft geschreven om het erfgoed toekomst te geven. Dat plan is getoetst door een onafhankelijke Toetsingscommissie. De erfgoedzorg wordt elke twee jaar geëvalueerd.

Beschrijving

Heggenvlechten is een ambacht waarbij vlechters bestaande heggen, meestal doornheggen, ondoordringbaar maken voor vee en wild. Heggenvlechten gebeurt in de winter, als de struiken vrij kaal zijn en gemakkelijk te bewerken. Vlechters dragen dikke kleren en hebben dikke werkhandschoenen aan. Voor hun werk gebruiken ze diverse soorten bijlen, hakmessen en takkenzagen. Eerst moet de heg schoongemaakt worden. Dood hout, afval en prikkeldraad moeten verwijderd worden. Daarna worden de takken van de struiken ingekapt. De tak mag niet doorgeslagen worden of afbreken, maar het inkappen moet wel zo diep gebeuren dat de tak plat neergelegd kan worden. De vlechter is dus vooral bezig met dit kappen, neerleggen en in elkaar vlechten van de takken. Er zijn in Nederland verschillende vlechtstijlen. De stijl wordt mede bepaald door de soorten struiken, het al dan niet gebruiken van vlechtmateriaal van elders, zoals wilgentenen, en het plaatsen van extra staken. Het vlechten van een heg zelf moet periodiek herhaald worden. De periode kan variëren van 6 tot 25 jaar en is mede afhankelijk van de toegepaste vlechtstijl.

Beoefenaars en betrokkenen

De Stichting Heg & Landschap en het Nederlandse Gilde van Heggenvlechters houden het ambacht van heggenvlechten in ere. De grote groep vrijwillige heggenvlechters bestaat uit ervaren heggenvlechters en mensen die een cursus heggenvlechter hebben gevolgd. Er zijn enkele professionele heggenvlechters. Lokale natuur- en landschapsgroepen krijgen steeds meer belangstelling voor het heggenvlechten. Het Nederlands Kampioenschap Maasheggenvlechten trekt ieder jaar duizenden bezoekers.

Geschiedenis en ontwikkeling

Het vlechten van heggen gebeurde al in de Romeinse tijd. In grote delen van Europa werden tot in de negentiende eeuw heggen gevlochten. Vanaf de negentiende eeuw werd het heggenvlechten vooral belangrijk om vee in het weiland te houden. Na de introductie van het prikkeldraad in het tweede decennium van de twintigste eeuw, werden veel heggen gerooid. Na de Tweede Wereldoorlog werd op grote schaal prikkeldraad toegepast. Op heel kleine schaal bleef het ambacht van heggenvlechten wel bestaan. In de jaren zeventig en tachtig kwam er wat meer belangstelling voor het heggenvlechten. Aan het begin van de eenentwintigste eeuw begonnen de Vereniging Das & Boom en de Stichting Aarde acties om het vlechten nadrukkelijk onder de aandacht te brengen. Zij startten acties als ‘Het prikkeldraad eruit en de heg er weer in’. In 2003 werd de Stichting Heg & Landschap opgericht. In 2006 organiseerde de Stichting Heg & Landschap samen met IVM Maasvallei en Staatsbosbeheer voor het eerst een kampioenschap Maasheggenvlechten. Sindsdien wordt het kampioenschap jaarlijks gehouden. Sinds 2012 helpt het Nederlands Gilde van Heggenvlechters mee het ambacht van heggenvlechten door te geven Overheden, landschapsorganisaties en wetenschappelijke organisaties als het Nederlands Instituut voor Ecologie, gaan het vlechten van heggen steeds belangrijker vinden. Er wordt nu gevlochten ten behoeve van de natuur, de biodiversiteit, voor het landschappelijk schoon en voor een dichte afscheiding langs paden tegen dieren en mensen.

Borgingsacties

2021-2024

  • Het jaarlijks organiseren van minimaal vijf eendaagse en minimaal een meerdaagse cursussen heggenvlechten. Het jaarlijks organiseren van minimaal twee eendaagse cursussen voor gevorderden, waaronder een masterclass door Engelse collega's.
  • Jaarlijks vinden er internationale uitwisselingen plaats: 1. Bestuursleden van SHL bezoeken/nemen deel aan 2 kampioenschappen heggenvlechten/jaar in Engeland. 2. Buitenlandse heggenvlechters (Fr, Be, VK, Du) bezoeken Nl 1x per jaar om deel te nemen aan het NK Maasheggenvlechten. Hetzelfde weekeinde verzorgen de Engelse deelnemers de Masterclass heggenvlechten.
  • Bijdrage leveren aan de opleiding van (aspirant)leden van het gilde van heggenvlechters.   
  • Organisatie van twee jaarlijkse kampioenschappen heggenvlechten, waaronder het Nederlands Kampioenschap i.s.m. Landschapsbeheer Boxmeer.
  • Herziene uitgave Handleiding Heggenvlechten
  • Deelname aan het project Erfgoedspotten (borden langs wandelroutes met gevlochten heggen en digitaal platform).
  • Vaste publiciteitsacties zoals nieuwsbrief, artikelen, presentaties en rondleidingen.
  • De lokale groepen een grotere rol laten spelen in het bereiken van mensen in de regio. Banden stimuleren tussen alle heggenvlechtgemeenschappen. Professionalisering van de groepen door training en begeleiding. De prijs van het vlechten van heggen in opdracht kan acceptabel voor klant en heggenvlechter zijn indien deze laatste vaardig is (hoge productiviteit, maatwerk kan leveren).
  • Het goed onder de aandacht brengen van belang heggen(vlechten) voor versterking biodiversiteit en strijd tegen klimaatverandering. Erop wijzen dat gevlochten heggen (de wijze van vlechten) de natuuraarde versterken door haar robuuste karakter.
  • Start maken met toegang tot opleidingen en scholen.
  • Publiciteit blijven genereren. Hierbij lokale groepen, gildeleden en vereniging nauwer betrekken.
  • Bijdrage leveren aan het versterken van het gilde, de vereniging voor heggenvlechten en de lokale groepen.
  • Promotie hazelaarstaken en -binders onder heggenvlechters.
  • Nauwere banden onderhouden met betrokkenen zoals gemeenten, terreinbeheerders, landgoedeigenaren en provinciale landschapsorganisaties.
  • Ondersteunen (onder meer via ons boomplantprogramma) van de aanplant van (soortenrijke, inheemse soorten) heggen

 2015-2020

  • Een lespakket maken om kinderen gemakkelijk in aanraking met de natuur te laten komen
  • Het jaarlijks organiseren van tien eendaagse en twee meerdaagse cursussen op basisniveau.
  • Het jaarlijks organiseren van twee cursussen voor gevorderden en een training voor trainers.    
  • Het jaarlijks organiseren van tien presentaties en rondleidingen.
  • Het publiceren van minimaal drie artikelen in kranten en tijdschriften.
  • Vlechttechnieken en -stijlen in Nederland analyseren, onderzoeken en presenteren.
  • Het intensiveren van contacten met buitenlandse heggenvlechters op kampioenschappen, een internationaal symposium organiseren en een internationale voordracht van heggenvlechten stimuleren.

Contact

Stichting Heg & Landschap
Abersonlaan 23
6703 GE
Wageningen
Gelderland
Nederland
Website