Carbidschieten in Drenthe

Oudjaarsdag in Drenthe. In een weiland staat een groep vrienden te kleumen onder een partytent. De lucht is gevuld met het gerinkel van bierflesjes, het onmiskenbare aroma  van oliebollen en chocolademelk, en de scherpe geur van carbid. Een voetbal wordt stevig in de opening van een melkbus gedrukt. Een gasbrander begint te grommen. Wat volgt is een dreun die kilometers ver over de velden rolt en die je voelt tot in je botten. “Gelukzaolig nyjaor!”

"Het samenzijn met elkaar, met familie en vrienden, dat is uiteindelijk het belangrijkste. Het is een traditie die draait om verbinding, om de verhalen die je met elkaar deelt. De terugblik op het oude jaar, de vooruitblik op het nieuwe. Het is een moment van bezinning."

-  John Schoonheim, voorzitter van de stichting Carbidschieten Drenthe (2025)

Decibellen en gezelligheid

In Drenthe, maar ook in andere delen van Oost-Nederland zoals Groningen, Twente en de Achterhoek, is carbidschieten al decennialang een geliefde oudejaarstraditie. Beoefenaars ‘knallen’ met vrienden, familie of zelfs in verenigingsverband. Daarbij gaat het niet alleen om rookpluimen, daverende explosies en de geur van verbrand gas. “Uiteindelijk gaat carbidschieten over veel meer dan alleen die knal,” vertelt John Schoonheim, voorzitter van de stichting Carbidschieten Drenthe. “Het samenzijn met elkaar, met familie en vrienden, dat is uiteindelijk het belangrijkste. Het is een traditie die draait om verbinding, om de verhalen die je met elkaar deelt. De terugblik op het oude jaar, de vooruitblik op het nieuwe. Het is een moment van bezinning.”

Maar natuurlijk, als Schoonheim eerlijk is: “Die knallen geven uiteraard een enorme kick. Zelf schoot ik voor het eerst bij mijn opa en oma op de boerderij, waar we vaak logeerden. Ik kan je verzekeren: dat maakte wel indruk. Het volume. De drukgolf die door je hele lijf dreunt. Pure opwinding.”

Krachtige explosie

Hoe komt zo’n oorverdovende knal eigenlijk tot stand? Voor carbidschieten gebruik je een metalen melkbus. Deze plaats je bij voorkeur op een houten bok, zodat die niet kan wegschieten door de kracht van de explosie. In de bus gaat een stukje carbid, dat bestaat uit kalk en koolstof. Door het carbid in contact te brengen met water, ontstaat er een chemische reactie waarbij een zeer explosief gas vrijkomt: acetyleen. Gehoorbescherming op? Houd nu een gasbrander of fakkel bij een gaatje in de achterzijde van de melkbus. Het resultaat is een explosie die de bal tientallen meters hoog de lucht in jaagt.

"Onze boodschap is dus: als je schiet, doe het dan veilig. Houd voldoende afstand. Gebruik ‘oorbehoedsmiddelen’, zoals wij dat noemen. En gebruik een kunststof bal in plaats van een stalen melkbusdeksel."

- José Reinholtd, penningmeester van de stichting Carbidschieten Drenthe (2025)

Van verlichting naar schietwedstrijd

Voor het ontstaan van het carbidschieten moeten we terug naar de periode rond 1900. Op het platteland, waar elektriciteit destijds schaars was, werd carbid voor verschillende doeleinden gebruikt. In de eerste plaats voor verlichting, in een carbidlamp, maar ook bij het lassen. Het duurde niet lang voordat men ontdekte dat je met carbid en een melkbus ook daverende knallen kon produceren.

In de jaren rond de Tweede Wereldoorlog raakte het carbidschieten in zwang tijdens feesten en bruiloften, maar ook bij het vieren van oud en nieuw. Schoonheim: “Eigenlijk raakte het carbidschieten toen verbonden met een stuk geschiedenis dat al veel ouder is. Namelijk de van oorsprong Germaanse joelfeesten rond de winterwende , waarbij men met vuur kwade geesten verdreef. Het carbidschieten, maar in bredere zin ook het afsteken van vuurwerk, gaat feitelijk terug tot die traditie.”

Omstreeks 1975 steeg de populariteit van carbidschieten enorm en groeide het uit tot een sociale activiteit. Er ontstonden carbidschietverenigingen en -wedstrijden, waarbij deelnemers probeerden de deksel van de melkbus zo ver mogelijk weg te schieten. In de jaren 1980 is de stalen deksel uit veiligheidsoverwegingen vervangen door een kunststof bal, maar nog altijd vinden georganiseerde carbidschietevenementen plaats, zoals het Open Drents Kampioenschap.

Bij een goed carbidschot komen nog heel wat dingen kijken, legt Max Woltinge van stichting Carbidschieten Drenthe uit: “Het geheim schuilt in de juiste verhouding carbid en water. Maar ook in de wachttijd om de juiste hoeveelheid gas te krijgen. Daarnaast is de hardheid van de bal belangrijk. Een te harde bal krijg je moeilijk in de bus en kan eruit rollen nog voordat je een schot hebt gedaan.”

Bewust Oplettende Carbidknaller (BOCK)

De stichting Carbidschieten Drenthe zet zich sinds 2014 in voor het behoud en de promotie van carbidschieten als immaterieel erfgoed. De stichting reikt jaarlijks samen met de plaatselijke voetbalvereniging de Melkbustrofee uit aan de winnaar van het Open Drents Kampioenschap Carbidschieten en brengt de traditie onder de aandacht bij provinciale media.

Inspelend op een opvallende stijging van mensen die brandwonden opliepen als gevolg van carbidschieten, lanceerde de stichting in 2015 de campagne Bewust Oplettende Carbidknaller (BOCK). In samenwerking met Brandwondencentrum Martini Ziekenhuis Groningen en Brandweer Drenthe voorziet de stichting op ludieke wijze in voorlichting over het veilig afschieten van carbid, het organiseren van workshops voor kinderen en het uitdelen van gezichts- en gehoorbescherming.

“Het is echt niet onze bedoeling om met een geheven vingertje te vertellen wat er allemaal niet mag,” verduidelijkt José Reinholtd, penningmeester van de stichting Carbidschieten Drenthe. “Maar natuurlijk is ieder slachtoffer er één te veel. Onze boodschap is dus: als je schiet, doe het dan veilig. Houd voldoende afstand. Gebruik ‘oorbehoedsmiddelen’, zoals wij dat noemen. En gebruik een kunststof bal in plaats van een stalen melkbusdeksel.”

Om met de Drentse rockband Mooi Wark, leverancier van de campagnetune te spreken: “een échte Bock hèf ball’n’.”

Klik hier om meer te lezen over de BOCK Veiligheidscampagne


Bij ons bekend

Immaterieel erfgoed wordt in heel Nederland beoefend. Benieuwd welke gemeenschappen, stichtingen, cultuurdragers en enthousiastelingen zich actief inzetten om carbidschieten in Drenthe levend te houden en door te geven? Hieronder vind je een overzicht van alle erfgoedgemeenschappen en beoefenaars die bij ons bekend zijn en zich inzetten voor carbidschieten (in Drenthe):

- Stichting Carbidschieten Drenthe

Ben jij ook een carbidschieter in Drenthe en wil je jouw organisatie, vereniging of naam toevoegen aan deze pagina? Wat leuk! Stuur een mail naar info@immaterieelerfgoed.nl of bel ons op telefoonnummer 026 356113

Gebruikte bronnen

Voor het herschrijven van deze Inventarispagina hebben wij erfgoedbeoefenaren geïnterviewd. Mis je informatie of zie je onjuistheden? Laat het ons weten door een mail te sturen naar info@immaterieelerfgoed.nl.

Laats bijgewerkt: juli 2026.