Beschrijving

De kaasdragers op de kaasmarkt in Alkmaar zijn in de hele wereld bekend. Hun gekleurde strohoeden, witte kleding en de houten draagbaren (berries), dat beeld kent iedereen. Er zijn meer tradities. De baas van het gilde is de kaasvader, herkenbaar aan een oranje hoed en een stok met zilveren greep. De kaasdragers hebben allemaal een strohoed in de kleur van de vier vemen, die elk weer worden geleid door een voorman, de overman. De veemkleuren zijn rood, geel, groen en blauw. De oudste kaasdrager in dienstjaren van elk veem van zes man, draagt een leren tas en heet de tasman. Hij zet bij het wegen de gewichten op de bascule en vroeger incasseerde hij het weeggeld.  Het gildebestuur benoemt een provoost, ‘de beul’. Hij schrijft de namen van kaasdragers die te laat op de markt komen op het schandbord en int de daarbij behorende boete. Het bestuur benoemt ook een knecht, die verantwoordelijk is voor alle klusjes en de schoonmaak. Kaasdragers dragen witte kleding, een gekleurde strooien hoed en zwarte schoenen. Kaasdragers hebben allemaal een bijnaam.  Als er kaas van de berrie afrolt tijdens het lopen, roept de eerste kaasdrager van een ander veem die dat constateert heel hard: ‘UIL’, het enige toegestane scheldwoord. Mocht de kaasvader eens zijn hoed of stok vergeten, dan roepen de kaasdragers: ‘Vader, vader, u loopt naakt!’  Het geld van de boetes die te laat komende kaasdragers moeten betalen, gaat voor een deel naar een goed doel. Het resterende deel wordt bewaard voor Kruimelavond op vrijdag voor Kerstmis, wanneer de mannen bijeenkomen voor hun ‘beloning’. Die bestaat uit ‘loon’, twee gevulde koeken voor moeder de vrouw als dank voor het wit houden van de kleding en een wit brood met boter en een dikke plak kaas voor de kinderen.

Beoefenaars en betrokkenen

Kaasdrager ben je tot je dood, maar vanaf 67 jaar wordt er niet meer van je verwacht dat je actief kaas draagt. De verbondenheid met het gilde blijft dan erg groot. De zetters en de ingooiers zijn sterk betrokken bij het kaasdragersgilde, al zijn zij daar geen lid van. Zetters zetten de markt op en stapelen de kaas op de berries. Ingooiers laden de kaas na het wegen over op handkarren en voeren die af naar vrachtwagen. De huidige kaasdragers zijn vrijwilligers die tegen een bescheiden tegemoetkoming in de derving van verdiensten hun werk doen.

Geschiedenis en ontwikkeling

Alkmaar had al in 1365 een kaasweegschaal. Op 17 juni 1593 werd de eerste ordonnantie opte caesdragers, met daarin de rechten en plichten van de kaasdragers, vastgelegd. Kaasdragers ontleenden een belangrijk deel van het gezinsinkomen aan hun werk op de markt. De kaasmarkt was eeuwenlang gewoon een handelsmarkt en geen toeristische trekpleister. Gedurende de Tweede Wereldoorlog ging de kaasmarkt dan ook gewoon door tot de aanvoer zo marginaal was dat het geen kaasmarkt genoemd mocht worden. Na de oorlog werden steeds grotere hoeveelheden kaas buiten de kaasmarkt om verhandeld en de kaasmarkt begon meer in het oog te lopen. Ten slotte werd het een echte grote toeristentrekker, waarbij de kaasdragers een hoofdrol spelen. Alkmaar werd mede dankzij de kleurrijke kaasdragers in de hele wereld bekend als kaasstad. Het gilde veranderde mee en de kaasdragers werden steeds vaker los van de kaasmarkt ingezet als ambassadeurs van de stad, het land en het belangrijke exportproduct kaas. 

Contact

Vereniging het Alkmaars Kaasdragers Gilde
Waagplein
Alkmaar
Noord Holland
Website