• Sociale praktijken
  • Rituelen rond leven en dood

Op de Amerikaanse oorlogsbegraafplaats in het Zuid-Limburgse Margraten bezoeken vrijwilligers, ‘adoptanten’, op de zondag voor Memorial Day de door hen geadopteerde oorlogsgraven. Zij leggen bloemen en gedenken het offer dat de soldaten brachten voor onze vrijheid en democratie. Veel adoptanten onderhouden persoonlijk contact met de nabestaanden, waardoor vaak hechte banden ontstaan. 

Adoptie oorlogsgraf door scholen

Alle 8301 graven en alle 1722 namen in de Muren der Vermisten op de begraafplaats Margraten zijn geadopteerd. Adoptanten zijn veelal Limburgers, maar ook mensen uit de rest van Nederland, uit België, Italië en Duitsland. Sommige adoptanten verzorgen meerdere graven. Binnen families worden geadopteerde graven vaak van generatie op generatie overgedragen, waardoor het contact tussen de families bewaard blijft. De jongste adoptant is tien jaar oud. Ook 88 scholen en diverse organisaties hebben een oorlogsgraf geadopteerd.

Herdenking op Memorial Day

Op de zondag voor Memorial Day, die in Amerika plaatsvindt op de laatste maandag van mei, en vaak ook op de verjaardag en sterfdag van de omgekomen soldaat, leggen de adoptanten bloemen bij het graf. De adoptanten spreken dan hun dank uit en staan stil bij de betekenis van het offer dat de omgekomen soldaat bracht voor onze vrijheid. Voor de Amerikaanse nabestaanden is het een grote troost te weten dat iemand het graf verzorgt. Wanneer nabestaanden het graf komen bezoeken zijn er vaak ontmoetingen met de adoptanten.

"De scholen die een graf hebben geadopteerd, laten elk jaar een klas kinderen bloemen leggen. Zo komen er elk jaar nieuwe kinderen. In de klas vertellen de leraren het verhaal van de door hun school geadopteerde soldaat. Dit geeft de geschiedenis een gezicht en maakt het leed heel invoelbaar."

- Ton Hermes, bestuurslid Stichting Adoptie Graven Amerikaanse Begraafplaats Margraten (2026)

Familie omgekomen soldaat opsporen

Veel adoptanten verdiepen zich in de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog en zoeken uit hoe en waar de soldaat gesneuveld is. Als de familie van de omgekomen soldaat niet bekend is, proberen ze die vaak op te sporen. De Stichting Adoptie Graven Amerikaanse Begraafplaats Margraten helpt hierbij met het programma Ancestry. Vermiste soldaten waren vaak vliegeniers. Inmiddels zijn de stoffelijke resten van vele van hen teruggevonden en geïdentificeerd. Op de Muur der Vermisten komt dan een rozet bij de naam.

Wachtlijst

In 2025 staan er tweehonderdvijftig mensen op de wachtlijst voor adoptie. De stichting moedigt adoptanten met meerdere graven aan er een af te staan, zodat meer mensen kunnen deelnemen, vertelt bestuurslid Ton Hermes: “Meedoen aan dit adoptieprogramma maakt mensen bewust van de verschrikkingen van oorlog en van het feit dat vrijheid en democratie niet vanzelfsprekend zijn. Hoe meer mensen meedoen, hoe meer mensen hierover vertellen in hun sociale kring. Zo kunnen we leren van het verleden. De scholen die een graf hebben geadopteerd, laten elk jaar een klas kinderen bloemen leggen. Zo komen er elk jaar nieuwe kinderen. In de klas vertellen de leraren het verhaal van de door hun school geadopteerde soldaat. Dit geeft de geschiedenis een gezicht en maakt het leed heel invoelbaar.”

Geschiedenis begraafplaats Margraten

In september 1944 streek het Negende Leger van de geallieerde troepen neer in Zuid-Limburg om zich voor te bereiden op de opmars naar Duitsland. Soldaten verbleven onder meer in schoolgebouwen en bij mensen thuis. Daardoor ontstonden er veel persoonlijke banden tussen de soldaten en de bevolking. Generaal Simpson gaf voor de opmars opdracht tot het aanleggen van een begraafplaats in Margraten. In november 1944 werd daar de eerste gesneuvelde soldaat begraven.

"De laatste jaren is er veel interesse voor de Tweede Wereldoorlog en mensen willen nog steeds hun dankbaarheid tonen. Het persoonlijke verhaal van de soldaat en het contact met de nabestaanden maakt het voor adoptanten extra betekenisvol."

- Ton Hermes (2026)

Eerste geadopteerde graf

In 1945 adopteerde Jef van Laar, inwoner van Margraten, als eerste een graf. Een Amerikaanse kapitein vroeg hem het graf van zijn gesneuvelde vriend te bezoeken en foto’s van het graf naar diens ouders te sturen. Al snel kwamen er meer verzoeken uit Amerika om informatie en foto’s. Dit leidde tot een oproep in de krant om graven te adopteren. Zo’n tienduizend gesneuvelde soldaten zijn gerepatrieerd. In 2002 werd de Stichting Adoptie Graven Amerikaanse Begraafplaats Margraten opgericht. De stichting actualiseerde en digitaliseerde het adoptieregister, dat toen nog bestond uit een kaartenbak.

Hermes: “Doordat veel Amerikaanse soldaten ingekwartierd waren geweest bij Zuid-Limburgse gezinnen was de lokale bevolking emotioneel zeer betrokken. Veel mensen wilden hun dank betuigen en een graf adopteren. De laatste jaren is er veel interesse voor de Tweede Wereldoorlog en mensen willen nog steeds hun dankbaarheid tonen. Het persoonlijke verhaal van de soldaat en het contact met de nabestaanden maakt het voor adoptanten extra betekenisvol."

Documentaire en boek over adoptiegraven Margraten

In een online documentaire over de Stichting Adoptie Graven Amerikaanse Begraafplaats Margraten vertellen adoptanten en nabestaanden wat het adoptieprogramma voor hen betekent. In 2025 publiceerde de Amerikaanse schrijver Robert Edsel het boek Remember Us over het adoptieprogramma. Via dit boek, lezingen en tv-programma’s roept hij Amerikanen op om na te gaan of iemand uit hun familie begraven is in Margraten. Zo wil hij adoptanten helpen om in contact te komen met de Amerikaanse nabestaanden.

In deze documentaire maak je kennis met de (mensen achter) de geadopteerde oorlogsgraven in Margraten.

Bij ons bekend

Immaterieel erfgoed wordt in heel Nederland beoefend. Benieuwd welke gemeenschappen, stichtingen, cultuurdragers en enthousiastelingen zich actief inzetten om het adopteren van oorlogsgraven (in Margraten) levend te houden en door te geven? Hieronder vind je een overzicht van alle erfgoedgemeenschappen en beoefenaars die bij ons bekend zijn en zich inzetten voor de adoptiegraven.

Draag jij ook bij aan [naam erfgoed] en wil je jouw organisatie, vereniging of naam toevoegen aan deze pagina? Wat leuk! Stuur een mail naar info@immaterieelerfgoed.nl of bel ons op telefoonnummer 026 356113.

Gebruikte bronnen

Voor het herschrijven van deze Inventarispagina hebben wij erfgoedbeoefenaren geïnterviewd en gebruikgemaakt van de onderstaande bron. Mis je informatie of zie je onjuistheden? Laat het ons weten door een mail te sturen naar info@immaterieelerfgoed.nl.

Laats bijgewerkt: April 2026.