Het Netwerk Immaterieel Erfgoed laat de variëteit aan cultuuruitingen zien die erfgoedgemeenschappen, groepen of individuen zelf erkennen als immaterieel erfgoed. Dit immaterieel erfgoed is door henzelf in het Netwerk aangemeld. Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland is derhalve niet verantwoordelijk voor de inhoud van de beschrijving.

Beschrijving

Bij waterwonen vormt wonen op het water een belangrijk onderdeel van de identiteit van waterbewoners. Vanuit schippersfamilies wordt het waterwonen al eeuwenlang van generatie op generatie doorgegeven. Waterbewoners zijn vaak enorm trots op hun woonplek en verknocht aan hun manier van wonen. Waterwonen is in die zin geen ‘gewone’ huisvesting; het is een manier van leven, met een eigen cultuur. Het maakt daarbij niet uit wat de vorm van een waterwoning is: een varend schip, woonboot, woonark of watervilla, als het maar drijft.

Waterbewoners delen opvallend vaak dezelfde beleving, gewoonten en gebruiken, waarin termen als ‘ben gek op water, vrijheid, het bijzonder binnenvallende licht, altijd een vakantiegevoel, belang water-erfgoed en dichtbij de natuur’ veel gebruikt worden. Waterbewoners zijn net zo divers als ‘landrotten’, maar toch is er een sterke onderlinge band. We vormen met zijn allen een minderheid, die de gezamenlijke, unieke, vaak niet uit te leggen ervaring deelt hoe fijn en bijzonder het is om op het water te wonen, door weer en wind.

Bij een eerste ontmoeting heerst er vaak een gevoel van herkenbaarheid en gemeenschappelijke identiteit. Zoals kiezen voor uniciteit en vrijheid en het delen van eigenschappen als eigenzinnigheid, creativiteit, zelfredzaamheid en behulpzaamheid. Uiteraard speelt binding met de watersport, beroepsvaart en een schippers- of vissersfamilie vaak ook een rol. Voor de meeste waterbewoners is waterwonen een droom die uit komt en de meerderheid kiest bewust voor waterwonen (men wil nooit meer ‘aan de wal’). 

Bij het waterwonen heb je de gemeenschap nodig om de boel drijvende te “houden”, samenwerking, behulpzaamheid en improvisatie is een must. Vaardigheden, waar je in de rest van je leven ook veel aan hebt. Bijvoorbeeld het elkaar helpen met praktische problemen, zoals bevroren waterleidingen, bij storm checken of je goed vastligt, elkaars schepen, boten en arken in de gaten houden en goed noaberschap.

Hierdoor is de binding met de natuur, (zwanen en eenden op je balkon) en de kennis van weer en wind goed ontwikkeld bij de waterbewoner, we lezen het water.

Vele varende historische schepen waar men ook op woont, worden met liefde, kennis en zonder subsidie onderhouden om te behouden voor de toekomst. Zo worden ook de ambachten als klinken, staaldraad splitsen, huidgangen krombranden en touw knopen doorgegeven.

Ook de sociale interactie is belangrijk voor het waterwonen, lekker buiten aan de waterkant, samen een schippersbitter in een napje bij de kou. Zwemmen en watersport in de zomer, ’s winters vanuit je raam gaan schaatsen en je kinderen al vroeg ‘waterproof’ maken.


Verder is het waterwonen met een grote diversiteit aan verschijningsvormen alom aanwezig en daarmee bepalend voor het landschappelijke en stedelijke beeld van Nederland. Zoals een waterbewoner zo mooi verwoordde: de schepen en arken stofferen de grachten. En toeristen zijn vaak heel nieuwsgierig hoe dat nu werkt om op het water te wonen (‘Als het water stijgt, zie je dan de vissen zwemmen?’ ‘Hoe kan een betonnen bak nu drijven?’ ‘Is het niet koud in de winter?’) en er worden volop foto’s gemaakt. Het woonbootmuseum in Amsterdam springt hier op in en biedt een plek waar mensen kennis kunnen maken met de cultuur van het waterwonen.

Hét  “waterrijke gevoel” wat is dat dan?

Enkele uitspraken van waterbewoners uit een door ons uitgezette enquête:

Waterwonen is: 

Fijn!, De hele cultuur met alles wat daarbij hoort

Altijd een lichte ontspannen deining en het gevoel van vrijheid

Ik weet nog de eerste keer de weerkaatsing van het water op het plafond van mijn ark zag…magisch!

Je leeft heel snel buiten en geniet van alles om je heen

Uitzicht over het water van het achterdek en het contact met mijn mede waterbewoners en passanten!

Gewoon gek op water maar het zit ook al generaties in de familie

Altijd al gewild en gelukkig kwam de kans om op het water te wonen voorbij

Je maakt alle weertypes bewuster mee

De rust, natuur, regen in het water is zo mooi!

Ideaal voor watersport-gek

Een eerste levensbehoefte en thuis 

 

Contact

Stichting behoud cultuur waterwonen in Nederland
Aalsmeer
Website