Beschrijving

Perkament maken is een ambacht waarbij dierenhuiden zodanig worden bewerkt dat ze beschrijfbaar zijn. Perkament van kalfshuid heeft de beste kwaliteit. De huid wordt gesorteerd op de homogeniteit van de oppervlakte, de dikte en de dichtheid. De soepelheid, het natuurlijke karakter en de weerstand van de huid zijn daarbij belangrijk. De huid wordt bewerkt volgens een middeleeuwse methode. De huid wordt eerst geweekt in water om zacht en schoon te worden. De uiteinden worden weggesneden, zodat een egaal stuk ontstaat en met een speciaal mes worden vet-, vlees- en bloedresten verwijderd. Dan wordt de huid gedurende acht dagen geweekt in kalkwater, worden de haren van de huid geschraapt en wordt de vleeskant van de huid verder schoongemaakt. Na nog een kalkbad van acht dagen worden alle resterende huidstoffen verwijderd, zodat de huid soepel wordt en niet kraakt. Daarna wordt de huid gelijkmatig opgespannen en gedroogd op een groot raamwerk met pinnen. Na het drogen wordt de huid met puimsteen en kalk geschuurd tot de gewenste dikte. Perkament is met name bekend als schrijfmateriaal voor handschriften. Perkament is duurzaam materiaal, mits het droog bewaard wordt. Het kan gebruikt worden voor trommelvellen, in kerkorgels en in verlichtingsobjecten, door restauratoren, voor joodse thorarollen en door beoefenaars van de kalligrafie. 

Beoefenaars en betrokkenen

In Nederland is het aantal perkamentmakers dat topkwaliteit kan leveren zelfs geslonken tot een enkeling. Dick Timmerman, die perkamentmaker is in Wierden, geeft regelmatig demonstraties en workshops. De gemeente en de Historische Kring van Wierden werken mee om dit immaterieel erfgoed bekendheid te geven en de techniek door te geven. Scriptoria van musea, de Stichting Handboekbinden, faculteiten Middelnederlands en middeleeuws Engels van universiteiten, de opleidingen boekbinder en restaurator van grafische lycea, slachthuizen en kalligrafen zijn alle onderdeel van de gemeenschap van dit eeuwenoude materiaal.

Geschiedenis en ontwikkeling

Het oudste stuk perkament dateert van 2700 jaar voor Christus en is gevonden in Egypte. Perkament bleek beter en sterker te zijn dan papyrus, maar het was ook veel duurder. Door een exportverbod van papyrus uit Egypte moest men ander schrijfmateriaal hebben. In Pergamum (het huidige Bergama in Turkije) werd het proces om perkament te maken verbeterd. In de Middeleeuwen werd perkament in Europa veel gebruikt om op te schrijven, vooral door de opkomst van het christendom. Omdat de gebruikelijke papyrus vochtgevoelig was en niet lang houdbaar in het natte Europa, gaf men de voorkeur aan het duurdere perkament. In de loop van de tijd is de wijze van perkament maken niet veel veranderd. Wel is het gebruik veranderd: werd perkament eerder voornamelijk gebruikt voor het schrijven van manuscripten, in de loop van de zestiende eeuw raakte het in zwang voor oorkondes voor de adel. Ook is er een verandering in technische zin ontstaan door het gebruik in kerkorgels. Men stapte in de loop van de zeventiende eeuw steeds meer over op geschept papier, maar voor de banden en ruggen van boeken werd nog lang perkament gebruikt. Vanaf 1950 is men steeds meer gebruik gaan maken van chemische middelen om perkament te maken. 

Contact

Dick Timmerman