Beschrijving

Plateel is een benaming voor wit, ongeglazuurd aardewerk. De versieringen worden door een plateelschilder, met de hand, op het aardewerk aangebracht. Het woord plateel is afkomstig van het Oudfranse woord platel, dat platte schotel betekent. Zowel het Delfts blauw aardewerk, het Makkumer aardewerk als het Gouds plateel valt onder die noemer. Voordat er begonnen kan worden met het aanbrengen van de schildering, wordt de klei eenmaal gebakken. Bij seriematige productie worden de patronen aangebracht op het een keer gebakken ‘biscuit’-aardewerk met een ponsief, een stuk overtrekpapier waarin het motief met een naald is doorgeprikt. Door met een zakje met houtskoolpoeder over het ponsief te wrijven, wordt de afbeelding aangebracht. Hierna wordt de afbeelding ingeschilderd. Als de beschildering klaar is, wordt het aardewerk van een laagje transparant glazuur voorzien waarna het voor een tweede keer op 1040 graden gebakken wordt.

Beoefenaars en betrokkenen

In Gouda zijn nog enkele personen die zich met het plateelschilderen bezighouden en bij de nog in leven zijnde schilders van de voormalige plateelbakkerijen is nog veel kennis aanwezig. Trudy Otterspeer is als leerling-plateelschilder opgeleid bij Plateelbakkerij Zenith in Gouda. Zij heeft het atelier ‘Ambachtelijk Plateel’ en verzorgt cursussen en workshops plateelschilderen. Bij de Stichting Bevordering Beroepsopleidingen Gouda (SBB) is een vakopleiding voor keramiek, waar nog steeds het plateelschilderen aangeboden wordt.

Geschiedenis en ontwikkeling

Sinds de zeventiende eeuw wordt met ‘plateel’ onderscheid gemaakt van het Chinees porselein. In Gouda werd vanaf de zeventiende eeuw ook gebruiksaardewerk geproduceerd. In 1898 werd in Gouda plateelbakkerij Zuid-Holland opgericht. Deze fabriek maakte in navolging van fabrieken in Purmerend, Utrecht en Den Haag sieraardewerk van met vloeibare gietklei gegoten vormen. Rond 1900 ontwikkelde men in Gouda een eigen techniek en stijl die men Gouds plateel noemde. De kleur van de gietklei was meestal wit maar kon ook, door toevoeging van pigmenten, rood of groen zijn. De eerste decennia van de twintigste eeuw was het Gouds plateel enorm populair, maar na een staking en de crisis kwam er een eind aan deze populariteit. Tijdens en direct na de oorlog werd er enkel gebruiksaardewerk gemaakt. Een korte bloeiperiode van sieraardewerk volgde die tot midden jaren zestig duurde. Tegenwoordig bestaan nog enkele fabrieken in Nederland waar plateel gemaakt wordt, daar wordt het handwerk meestal gecombineerd met transfers (zeefdruk). Daarnaast zijn nog enkele zelfstandige plateelschilders werkzaam.

Contact

Ambachtelijk Plateel
Hoge Gouwe 51
2801 LB Gouda
Website