De Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland bevat immaterieel erfgoed waarvan de erfgoedgemeenschap, groep of individu een borgingsplan heeft geschreven om het erfgoed toekomst te geven. Dat plan is getoetst door een onafhankelijke Toetsingscommissie. De erfgoedzorg wordt elke twee jaar geëvalueerd.

Beschrijving

Een authentieke Indische rijsttafel bestaat uit een aantal op elkaar afgestemde gerechten, die hun oorsprong hebben in de rijke eetculturen van de Indische archipel. Het bijzondere kenmerk van de Indische rijsttafel is een rijke dis waarbij een keur aan gerechten, behoudens het voor- en nagerecht, sàmen op tafel worden gebracht en warm gehouden. Zo kan elke tafelgenoot hieruit naar eigen believen kiezen. Het gaat hierbij niet enkel om het nuttigen van het eten maar vooral ook om het gezellig samenzijn, het sociale gebeuren. De recepten voor de Indische rijsttafel zijn vaak familierecepten uit voormalig Nederlands-Indië, doorgegeven door oma, tante of kokkie. Om de gerechten van de rijsttafel te kunnen maken, is het nodig dat de bereider over voldoende kennis van de Indische keuken beschikt. Een Indische rijsttafel bestaat uit rijst met een aantal vlees-, vis- en groentegerechten, geflankeerd door een aantal passende bijgerechten. In Indische kookboeken staan voorbeelden van een samengestelde rijsttafel, variërend van eenvoudig tot uitgebreid.

Beoefenaars en betrokkenen

De Indische rijsttafeltraditie wordt niet alleen in ere gehouden in de Indische gemeenschap. Het  is ook vaak traditioneel onderdeel van feestelijke gelegenheden zoals jaarlijkse evenementen, reünies, herdenkingen en andere bijeenkomsten van mensen die een binding hebben met Nederlands-Indië. Door de enorme populariteit van de Indische eetcultuur, heeft de Indische keuken zich in een brede laag van de bevolking genesteld. Daarom is het Indisch assortiment niet alleen in toko’s te koop, maar in nagenoeg elke supermarkt te vinden. Op internet en social media worden talloze Indische recepturen gedeeld, met name door de jongere generaties.

Samenwerking Erfgoed Rijsttafel (SER) is een samenwerkingsverband dat speciaal in het leven is geroepen om de Indische rijsttafel te beheren en de behouden voor komende generaties.

Geschiedenis en ontwikkeling

Door de handel van de VOC en latere kolonisatie in de Indische archipel, trokken gaandeweg steeds meer Nederlanders naar de Oost. Europese huishoudens hadden er vaak bedienden zoals een baboe en een kokkie. Zo kwamen zij in aanraking met de locale keuken. Na verloop van tijd ontstond er een mix van culiculturen; de Indische keuken. Een inlandse gastmaaltijd die begin 19e eeuw door de regent van Bandung aan de gouverneur-generaal werd aangeboden, werd toen al omschreven als ‘rijsttafel’. De rijsttafel, oftewel 'rijst met enkele bijgerechten', raakte in zwang in Ned-Indië als warme middagmaaltijd. Deze kon variëren van eenvoudig tot wat uitgebreider of heel uitgebreid om feestelijk uit te pakken bij bijzondere gelegenheden. In 1843 verscheen het eerste Indische kookboekje; ‘Kokki Bitja’, medio 1866 gevolgd door het eerste Nederlandstalige ‘Oost Indisch kookboek’. Dit was de voorbode voor een lange rij Indische kookboeken, waarvan verschillende uitgaven speciaal gericht waren op het bereiden van de Indische rijsttafel. Na de repatriëring eind jaren ‘40, begin jaren ’50 van de vorige eeuw werd de Indische rijsttafel onderdeel van de culturele identiteit van de Indische gemeenschap in Nederland. De Indische keuken werd immens populair en de stapel Indische kookboeken groeide navenant tot op de dag van vandaag. Onverminderd met de Indische inslag, maar aangepast aan de huidige kookstijl.

In de jaren ’90 keek Nederland massaal naar het kookprogramma ‘De Reistafel’ waarin Lonny Gerungang de kijkers met originele recepten wist te boeien. En heel recent schitterden Indische oma’s in Danny Jansens kookprogramma ‘Zoals alleen Oma dat kan’ met authentieke Indische gerechten. Van beide series zijn ook kookboeken verschenen en ze zijn nog terug te zien op YouTube en 24Kitchen.

Borgingsacties

2018 - 2019

  • Samenwerking zoeken met diverse organisaties en personen om het erfgoed te beheren en te promoten.
  • Conceptontwikkeling van een website en oriëntatie naar realisatiepartners.

2015-2017

  • Mensen en fondsen werven om projecten op te zetten en samenwerking zoeken met diverse organisaties, instellingen, verenigingen en personen.
  • Het eigen netwerk informeren via maatschappelijke organisaties, evenementenorganisaties, print en online media om de mensen te bereiken die niet bij een vereniging zijn aangesloten, maar wel bij de traditie betrokken zijn. 
  • Binnen de gemeenschap behoeftes onderzoeken en hier op inspelen in projecten.
  • Een website maken waarop alle facetten van de traditie een plek krijgen.
  • Opzetten van een brede organisatie en communicatiestructuur waarin de verschillende disciplines vertegenwoordigd zijn, waarin samenwerking mogelijk is en alle doelgroepen bereikt worden.

Contact

Samenwerking Erfgoed Indische Rijsttafel
Pauwstraat 3
4881WN Zundert