De Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland bevat immaterieel erfgoed waarvan de erfgoedgemeenschap, groep of individu een borgingsplan heeft geschreven om het erfgoed toekomst te geven. Dat plan is getoetst door een onafhankelijke Toetsingscommissie. De erfgoedzorg wordt elke twee jaar geƫvalueerd.

Beschrijving

Limburgse stroop wordt gestookt in koperen ketels op een open hout- of gasvuur. Ingrediënten zijn appels en peren van hoogstamfruitrassen, liefst onbespoten. De bodem van de ketel wordt bedekt met een klein laagje water, zo brandt het fruit niet aan. De ketel wordt gevuld met tot duizend kilo aan lagen peren en appels. Daarna wordt het fruit bedekt met een doek van natuurlijk materiaal, zoals onbewerkte jute of dikke katoen. Door de stoom in de ketel verandert de structuur van de vruchten en barsten de schillen open in vier tot zes uur. Tijdens dit proces moet de stoker het vuur continu controleren en zo nodig bewerken. De door het kookproces ontstane fruitmoes wordt in een houten pers gelegd met doeken ertussen. Het geperste sap wordt grof gefilterd en nogmaals gekookt in de koperen ketel. Het wordt een aantal uren, variërend tussen de vier tot vijftien uur, ingekookt tot ongeveer vijftien procent van het oorspronkelijke gewicht. Wanneer de stroop de juiste dikte heeft, doet de stoker hem meteen in potten. De stroop krijgt door narijping in de pot een intensere smaak.

Beoefenaars en betrokkenen

Er zijn nog vier stroopstokers in Zuid-Limburg, die zich verenigd hebben in het Slow Food Presidium Limburgse Stroop. Zij werken samen met andere organisaties die ijveren voor meer hoogstamboomgaarden, het behoud van oude fruitbomenrassen en het bijbehorende cultuurlandschap. De stroopstokers verkopen hun stroop over het algemeen direct aan huis aan particulieren.

Geschiedenis en ontwikkeling

Vanaf de zestiende eeuw wordt stroop koken als huisnijverheid gedaan in Zuid- en Midden-Limburg. Op deze manier conserveerden boeren het overtollige fruit voor de winterperiode. Door de bevolkingsgroei in de achttiende eeuw ontstonden in veel dorpen loonstookbedrijfjes. Rond het begin van de negentiende eeuw stimuleerde Napoleon de teelt van suikerbieten in Nederland. Vanaf die tijd werden die gebruikt als grondstof voor de stroop in plaats van of als toevoeging bij puur fruit. Aan het einde van de negentiende eeuw ontstonden er stroopfabrieken met productie op grote schaal door de sterk toegenomen vraag. Dit had een negatieve invloed op het kleinschalige, ambachtelijke stroop stoken. Door de toenemende verstedelijking en industrialisatie en door de introductie van de voor het plukproces eenvoudigere laagstamfruitbomen, verdwenen veel oude hoogstamfruitbomen. Deze factoren hebben ook een grote invloed op het ambachtelijke stroop stoken gehad. Vanaf eind twintigste eeuw is er meer aandacht gekomen voor dit typische Zuid-Limburgse ambacht. De overgebleven stroopstokers hebben zich verenigd in het Slow Food Presidium Limburgse Stroop en er worden in het kader van landschapsbeheer weer meer hoogstamboomgaarden aangeplant. De vraag naar ambachtelijke Zuid-Limburgse stroop neemt de laatste jaren weer toe.

Borgingsacties

2019-2021

- Mogelijkheden onderzoeken van samenwerking met diverse (lokale en regionale) partijen om tot een positionering en ondersteuning van het erfgoed te komen.
- Positionering van Limburgse stroop als een seizoensgebonden topproduct en dit terug laten komen in de etikettering van de potjes stroop.
- Mogelijkheden tot samenwerking onderzoeken met collega Slow-Food producenten over regelgeving rondom ambachtelijke en traditionele productie in relatie tot erfgoed.
- In samenwerking met Slow Food Limburg eettafels over stroopstoken opzetten met als thema 'terug aan tafel'. 
- In de media stroopstoken onder de aandacht blijven brengen.

2015-2018

- Onderzoek gedaan naar mogelijkheden van het oprichten van een digitaal Kenniscentrum Limburgse Stroop als informatiecentrum voor vakmensen en voor burgers (lokaal en toeristen). Dit is mede mogelijk gemaakt door de gemeente Eijsden-Margraten.
- Het aantal leden van het Presidium Limburgse stroop is uitgebreid.
- Er zijn drie stroopstokers in opleiding bij leden van het Presidium.
- Verbreden van de inzet van het ambacht: twee ondernemers hebben stroopstoken opgenomen in hun toeristisch aanbod: op Hoevede Driesch en toeristisch bedrijf Hombourgeois.
- Meewerken als Presidium Limburgse Stroop aan de campagne van Slow Food Limburg en Nederland: 'Stem met je vork'. Die is erop gericht om de huidige generatie bewust te laten kiezen voor producten als Limburgse stroop. Er is nu een duidelijke verschuiving van die consumenten naar producten van lokale, kleinschalige voedselproductie.
- Samen met Stichting Ondernemend Bloesemlint zijn er activiteiten voorbereid en deels gerealiseerd om het Limburgse cultuurlandschap met de hoogstamboomgaarden en -bomen uit te breiden.
- Provinciaal plan voorbereid en ingediend voor aanplant van hoogstamfruit voor productie van biologisch fruit (stroop en diksap) samen met Staatsbosbeheer en Natuurlijk Limburg.
- Een bijeenkomst georganiseerd met een symposium over het ambacht en het bijbehorende cultuurlandschap met alle relevante partijen.

Contact

Slow Food Presidium Limburgse Stroop
Maria Wijngaard 12
6001BK Weert
Website