Het Netwerk Immaterieel Erfgoed laat de variëteit aan cultuuruitingen zien die erfgoedgemeenschappen, groepen of individuen zelf erkennen als immaterieel erfgoed. Dit immaterieel erfgoed is door henzelf in het Netwerk aangemeld. Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland is derhalve niet verantwoordelijk voor de inhoud van de beschrijving.

Beschrijving

Het handschrift is een een communicatiemiddel dat mensen met elkaar verbindt en dat van generatie op generatie wordt overgedragen. Schrijven met de hand is het zodanig met een pen over papier bewegen dat de schrifttekens door de schrijver en anderen te lezen zijn. De mens heeft al heel lang en overal ter wereld blijk gegeven van de behoefte om zich in schrifttekens te uiten. Zoals wij het Latijnse schrift als communicatiemiddel gebruiken, zo wordt door andere culturen bijvoorbeeld het Arabisch, Chinees of Hebreeuws schrift als uitdrukkingsmiddel gebruikt. Bij het doorgeven van het schrijven zijn twee factoren van belang: de leesbaarheid (de vormgeving) en het perfectioneren van de schrijfbaarheid (de efficiëntie).

Door middel van het handschrift wordt kennis, kunst en kunde overgedragen en wordt aangezet tot verdere ontwikkeling, beschaving, cultuur. Het schrijven met de hand kent bovendien een esthetische dimensie, zoals schoonschrift en kalligrafie. Daarnaast stimuleert het de ontwikkeling van de hersenen. In het handschrift geeft de schrijver niet alleen gedachten door, maar uit daarin ook eigen gevoelens en persoonlijkheid.

Beoefenaars en betrokkenen

Iedereen die met de hand schrijft is een beoefenaar van het handschrift, daardoor is het een breed gedragen ambacht. Het Platform Handschriftontwikkeling zet zich als overkoepelend aanspreekpunt in voor de borging van het ambacht en als vraagbaak en informatiepunt voor het handschrift in Nederland. Ook andere partijen zijn betrokken, zoals: Klassenpost, Mercator & Stroes in beweging. Ouders en leerkrachten geven het handschrift door aan de volgende generatie door het schrijven aan te leren en te onderhouden. Onze onderwijswetgeving, de Wet op het Basisonderwijs, vraagt van leerlingen een vlot en leesbaar handschrift.

 

Geschiedenis en ontwikkeling

Het handschrift is ontstaan uit de behoefte om informatie op een andere wijze te communiceren dan door middel van mondelinge overdracht, en wel door het vastleggen op een leesbare manier voor anderen. Dit kwam in de loop van de tijd tot uiting in bijvoorbeeld rotstekeningen, hiërogliefen, spijkerschrift, lettertekens. Voor de ontwikkeling van het schrijven als cultuurverschijnsel en het ontstaan van letterschrift moeten we terug gaan tot ongeveer 1800 voor Christus. De Semieten trokken het hoog ontwikkelde Egypte binnen en troffen daar een beeldschrift aan dat uit onder andere hiërogliefen bestond. De Semieten ontwierpen uit deze mengelmoes van hiërogliefen en letters een semantisch alfabet: de klank werd daarbij het uitgangspunt van het letterbeeld.

Eigenlijk is het vrij recent dat schrijven door alle lagen van de bevolking wordt beoefend. Sinds de Lager Onderwijswet uit 1920 krijgt elk kind schrijven op school aangeleerd; het valt onder het vak Nederlands sinds de Wet op het Basisonderwijs van 1981.

Door de jaren heen heeft het handschrift zich op een natuurlijke wijze ontwikkeld, waarbij het steeds vernieuwd en aangepast wordt onder invloed van de waardebepalingen van elke volgende cultuurperiode. Door de opkomst van digitaal komt het handschrift onder druk te staan, maar schrijven met de hand blijft zeer persoonlijk, waarmee men zich onderscheidt van typen op een toetsenbord.

 

Borgingsacties

Om Handschrift te borgen voor de toekomst worden de volgende acties ondernomen:

  • Jaarlijks wordt er een nationale dag/week van het handschrift georganiseerd, waarbij het accent ligt op het erfgoed.
  • Jaarlijks wordt Klassenpost georganiseerd, die pleit voor handgeschreven communicatie tussen scholen.
  • Op verzoek worden er gastlessen, voordrachten en workshops verzorgd.
  • Er worden schrijfspellen ontwikkeld voor jongeren, waarbij schrijven met de hand op een ludieke manier onder de aandacht wordt gebracht.

Contact

Platform Handschriftontwikkeling
De Hazelaar 41
6903 BB Zevenaar
Gelderland
Website