De Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland bevat immaterieel erfgoed waarvan de erfgoedgemeenschap, groep of individu een borgingsplan heeft geschreven om het erfgoed toekomst te geven. Dat plan is getoetst door een onafhankelijke Toetsingscommissie. De erfgoedzorg wordt elke twee jaar geëvalueerd.

Beschrijving

De snuifreder produceert snuiftabak. In Nederland gebeurt dat nog in twee snuifmolens met een karottenfabriekje te Rotterdam. Snuiftabak is zeer fijn gemalen en gedroogde tabak waaraan kruiden zijn toegevoegd. Snuiftabak wordt niet gerookt, maar gesnoven. De snuifreder stript eerst de tabaksbladeren, waarbij de middennerf geheel of gedeeltelijk wordt verwijderd. Daarna worden de gestripte bladeren gesaust. De saus is belangrijk voor de fermentatie en zorgt mede voor de geur van de snuif. Er zijn vele soorten saus. Belangrijke bestanddelen van de sausen zijn: zout, potas, salmiak en suiker of stroop. Er kunnen ook geurstoffen aan toegevoegd worden. De gesauste bladeren worden in porties van 1,5 à 2 kg in linnen of katoenen doeken gewikkeld. Deze pakketten of poppen worden omwonden met stevig aangetrokken touw. Dit noemt men karotten trekken. Enkele weken later wordt het karotten trekken herhaald. Na een aantal weken van opslag volgt de volgende fase: het ficeleren. Het doek en het dikke touw worden vervangen door dunne touwtjes. De pakketten, de karotten, gaan nu lange tijd in de opslag. Na ten minste een half jaar kunnen de karotten verder verwerkt worden in de stampkuipen van de snuifmolen. Zowel molen De Ster als molen De Lelie in Rotterdam kunnen hiervoor worden gebruikt. De karotten worden heel fijn gehakt. De snuif wordt gezeefd en is klaar voor gebruik. Snuiftabak wordt in Nederland heel weinig meer gebruikt. Onder Marokkaanse jongeren in Nederland is het gebruik op kleine schaal populair.

Beoefenaars en betrokkenen

De Stichting De Kralingse Snuif en Specerijen Compagnie De Ster en De Lelie zorgt niet alleen voor de instandhouding van de ambachtelijke bereiding van snuiftabak, maar ook voor het verwerven van kennis over de geschiedenis van het verwerkingsproces. Het ambacht wordt door zes à zeven vrijwilligers uitgeoefend. De Stichting zet zich ook in voor het behoud van de benodigde gebouwen.

Geschiedenis en ontwikkeling

De tabaksplant komt oorspronkelijk uit Amerika. De eerste tabaksplanten werden in 1518 ingevoerd in Portugal en Spanje. Vandaaruit verspreidde het gebruik van snuif zich over Europa. In het midden van de zeventiende eeuw werd in heel Europa tabak gebruikt en het was vaak populair om medicinale redenen. In de achttiende eeuw waren de zogenoemde karottenfabrieken, waarin snuif werd gemaakt, vermaard. In Rotterdam verscheen in 1752 de eerste fabriek van vele waarin karotten verwerkt werden tot snuif. Door het veranderde tabaksgebruik – er werden meer sigaren en sigaretten gerookt – verdwenen langzamerhand al deze fabrieken en zijn nu alleen het karottenfabriekje en de snuif- en specerijmolens De Ster en De Lelie aan de Kralingse Plas nog over. In 1983 werd het fabriekje provisorisch gerestaureerd, maar wel zodanig dat weinig meer herinnert aan de oorspronkelijke functie. De Gemeente Rotterdam is nu eigenaar van het fabriekje en de twee molens. In 2004 werd door een aantal vrijwillige molenaars in overleg met de oude molenaar op de Rotterdamse snuifmolens de Stichting de Kralingse Snuif en Specerijen Compagnie De Ster en De Lelie opgericht. Hoofddoel van de stichting is het in stand houden van de ambachtelijke verwerking van snuiftabak en specerijen. Met hulp van enkelen die als sponsor optreden, wordt deze doelstelling nu gerealiseerd.

Borgingsacties

2020-2023

  • In het nieuwe bezoekerscentrum (voorjaar 2021 klaar) meer ruimte om het verhaal over de snuiftabaksfabricage uit te leggen.
  • In de nieuwe tentoonstellingsruimtes komen een vaste tentoonstelling en een wisselende over bijv. de achtergronden van snuiftabak en specerijen (kolonialisatie, slavernij e.d.). Wellicht samenwerken met lokale, historische verenigingen voor wisseltentoonstellingen.
  • Kennis overbrengen op de nieuwe vrijwilligers na afronding van de verbouwing. De nieuwe vrijwilligers bij de snuiftabaksfabricage betrekken, zodat zij ook een bijdrage kunnen leveren aan het vastleggen van de kennis.
  • Continu blijven zoeken naar nieuwe vrijwilligers. Gelijk op laten gaan met uitbreiding van de activiteiten.
  • Plan is om een boekje te maken over de molens en de snuiftabaksfabricage. Alle beschikbare informatie is er in de hoofden en verspreid op verschillende plekken, dit moet nog bijeen gebracht en toegankelijk gemaakt worden.
  • Samenwerking met molenstichting voortzetten.
  • Op zoek naar andere partners in dezelfde branche. Openstaan voor activiteiten van andere organisaties m.b.t. tabakswetgeving, wellicht bij aansluiten.
  • Nieuwe doelgroepen bereiken via persmomenten in de media en nieuwe website en sociale media.
  • Meer aandacht voor werven van donateurs voor het financieren van onze activiteiten.

2018-2019

  • In samenwerking met Stadsherstel (de nieuwe eigenaar van de molen) de organisatie versterken voor het beheer van de molens. 
  • In het verlengde van bovengenoemd punt: het vergroten van het vrijwilligers team, het creëren van meer lokaal draagvlak en het verbeteren van de toegankelijkheid en van de molens.
  • Aandacht besteden aan de toekomst van het ambacht van snuifreder.
  • Zoeken naar een oplossing om aan de nieuwe tabakswetgeving te voldoen. 

2015-2017

  • Contact zoeken en uitbouwen met organisaties op cultuurhistorisch en molentechnisch gebied. 
  • Contact zoeken met gemeenteraad en gebiedscommissie en bewustwording creëren over de relatie is tussen het materiële en het immateriële erfgoed, de molen en het ambacht van snuifreder. 
  • Advertenties plaatsen in vakbladen en sociale media inzetten om aanvulling en opvolging te vinden voor de maalploeg. 
  • Onderwijsinstellingen en vrijwilligersorganisaties zoeken, zodat er mensen gevonden worden die kennis willen nemen van dit bijzondere ambacht. 
  • regionale nieuwsbladen, radio en tv stations benaderen en aandacht vragen voor dit bijzondere ambacht en de producten. 

Contact

Stichting De Kralingse Snuif en Specerijen Compagnie De Ster en De Lelie
Plaszoom 322
3062 CL Rotterdam
Website