Passiespelen in Tegelen

Om de vijf jaar voeren in Tegelen zo’n driehonderd vrijwilligers de Passiespelen op in Openluchttheater De Doolhof. De voorstelling laat de gebeurtenissen in de laatste levensdagen van Jezus zien. Verbeeld worden de intocht in Jeruzalem, het Laatste Avondmaal van Jezus met de twaalf apostelen, het verraad door Judas en de kruisgang en kruisdood van Jezus. Bij elke editie worden andere accenten gelegd. “De opvoering is elke vijf jaar totaal anders. We brengen het Bijbelverhaal naar deze tijd. Het verhaal van Jezus kan iedereen inspireren. Gelovig of niet.”

De Stichting Passiespelen Tegelen organiseert de Passiespelen. Er is een professioneel team met onder anderen een tekstschrijver, regisseur, componist, koordirigent en decorontwerper. Daarnaast doen zo’n driehonderd vrijwilligers uit Tegelen en omstreken mee als acteur, figurant, decorbouwer, theatertechnicus, koorlid of muzikant. Andere vrijwilligers helpen in de horeca, catering, kaartverkoop, communicatie of als publieksbegeleider.

“Iedereen kan meedoen, van jong tot oud,” vertelt bestuurslid Edmond Staal. “Sommige mensen melden hun kind al direct na de geboorte aan als vrijwilliger. De oudste vrijwilliger is negentig. Ook met een rollator of in een rolstoel kun je meedoen. Er is voor iedereen iets te doen. Velen doen hun hele leven mee: veel families zelfs van generatie op generatie.”

De eerste opvoering van de Passiespelen vond plaats in 1931. Door het uitbeelden van de Bijbelverhalen wilde de katholieke kerk de gelovigen opvoeden. Staal: “Het was een soort geïllustreerde bijbel, waarmee de kerk de katholieke normen en waarden wilde uitdragen.” Het was ook bedoeld om de mensen die in de dakpannenfabrieken in Tegelen werkten een mooie gezamenlijke activiteit te geven in hun vrije tijd, vult vicevoorzitter Stella Mennen aan.

In 1955, de tijd van het ‘rijke roomse leven’, trokken de Passiespelen in Tegelen wel 160.000 bezoekers. Katholieken kwamen met hun pastoor in bussen uit het hele land. Vanaf de jaren zestig nam het aantal bezoekers door de ontkerkelijking af, met 1971 als dieptepunt met 15.000 bezoekers. In 1995 waren er zo’n 64.000 bezoekers; in 2015 zo’n 40.000. De 21ste editie werd vanwege de coronapandemie uitgesteld tot 2021 en trok ondanks de coronamaatregelen 16.500 bezoekers. Voor de 2026-editie hoopt de stichting op 30.000 tot 40.000 bezoekers.

Meedoen aan de Passiespelen zorgt voor een sterke onderlinge band. Mennen: “De acteurs en koorleden zien elkaar een jaar lang elke week om te oefenen. De acteurs leren de tekst al in een vroeg stadium uit hun hoofd. Vervolgens gaat het erom hoe ze het gaan brengen. Toneelspelen is je kwetsbaar opstellen. Ook de decorbouwers en de mensen van het kledingatelier zijn maanden van tevoren bezig voor de komende editie. Na de allerlaatste voorstelling zijn veel mensen emotioneel omdat het is afgelopen. Ze moeten na afloop echt afkicken.”

Om de traditie van de Passiespelen te laten voortleven, zorgt het bestuur van de stichting dat de opvoering aansluit bij de huidige tijd. Staal: “We laten de folklore los, maar de essentie blijft dezelfde.” Mennen: “We kiezen elke vijf jaar een nieuwe invalshoek, maken een nieuwe tekst en enscenering, nieuwe decors en nieuwe kleding. We creëren elke keer samen een geheel nieuwe productie.”

De laatste vijftien jaar gaat de voorstelling niet meer alleen over wát Jezus overkwam, maar ook waaróm hem dit overkwam. Staal. “Het artistieke team krijgt veel vrijheid. Zo ensceneerde de regisseur in de editie van 2015 een ontmoeting tussen de moeder van Jezus en de moeder van Judas.” Mennen: “We laten de effecten zien van de keuzes die Jezus en de apostelen maken. Dit zet toeschouwers aan tot reflecteren: hoe zou ik gehandeld hebben?”

Staal: “Het verhaal bevat een boodschap. De uitdaging is om het aantrekkelijk te maken voor iedereen, ook voor mensen die niet katholiek zijn. Dit verhaal kan iedereen inspireren. Je ziet Jezus twijfelen en reflecteren op wat hij heeft gedaan.” Mennen: “Het gaat ook over macht en machtsuitbreiding – ook nu een actueel thema. Verzet je je of niet? Verander je de wereld of jezelf? Het verhaal raakt iedereen op een andere manier.”

Een deel van het traditionele publiek had eerst wat moeite met de andere invulling, zegt Mennen. “Maar ze werden overtuigd door de kwaliteit en waren positief verrast. We hebben in 2021 ook gezorgd voor gewone spreektaal in plaats van de soms wat moeilijke toneeltaal. Mensen vertelden dat het verhaal daardoor echt tot hen doordrong en hen raakte.”

De regie van de 2026-editie van de Passiespelen is in handen van Michel Sluysmans en Eva Custers van Toneelgroep Maastricht. Frans Pollux schreef voor deze uitvoering de tekst. Staal: “Het decor is extreem simpel en een aantal karakters zoals Jezus en Judas stelt het publiek vragen. De toeschouwers kunnen antwoorden door hun hand op te steken. In deze opvoering verbeelden we Jezus als mens, met al zijn twijfels, niet als de mythe die in de voorbije eeuwen om hem heen gecreëerd is.”

De stichting huurt voor de Passiespelen het openluchttheater De Doolhof. Er is een vast decor dat bestaat uit een tempel met aan de ene kant het paleis van Herodes en aan de andere kant het paleis van Pilatus. Beide figuren speelden een rol bij de veroordeling van Jezus. Daarnaast worden in elke editie in de buurt van de tribunes decorstukken toegevoegd die zorgen voor extra ruimtelijkheid, bijvoorbeeld terrassen, poorten, paden of hellingbanen.

De Passiespelen passen in de Europese traditie van het verbeelden van de lijdensweg van Jezus. De Passiespelen werden in 1931 voor het eerst opgevoerd. Die uitvoering was geschreven door pastoor Anton van Delft uit Sint Anthonis. In 1940 schreef priester-dichter Jacques Schreurs de tekst. Vanaf 2000 is flink geïnvesteerd in het verbeteren van de kwaliteit, zowel artistiek als bestuurlijk en organisatorisch. Dichter Wiel Kusters schreef de tekst voor de uitvoeringen in 2005 en 2010. Vertaler en dichter Patrick Lateur schreef de tekst voor de 2015-editie. In 2020 verzorgden schrijversduo Ineke ter Heege en Jan-Jaap Jansen de tekst.

Koningin Wilhelmina en prinses Juliana bezochten de Passiespelen in 1946. Koningin Beatrix kwam tweemaal kijken: in 1990 en 2010. Koning Willem Alexander en koningin Máxima bezochten de Passiespelen in 2020.

Immaterieel erfgoed wordt in heel Nederland beoefend. Benieuwd welke gemeenschappen, stichtingen, cultuurdragers en enthousiastelingen zich actief inzetten om de Passiespelen in Tegelen levend te houden en door te geven? Hieronder vind je een overzicht van alle erfgoedgemeenschappen en beoefenaars die bij ons bekend zijn en zich inzetten voor dit immaterieel erfgoed

Draag jij ook bij aan de Passiespelen (in Tegelen) en wil je jouw organisatie, vereniging of naam toevoegen aan deze pagina? Wat leuk! Stuur een mail naar info@immaterieelerfgoed.nl of bel ons op telefoonnummer 026 356113

Gebruikte bronnen

Voor het herschrijven van deze Inventarispagina hebben wij erfgoedbeoefenaren. Mis je informatie of zie je onjuistheden? Laat het ons weten door een mail te sturen naar info@immaterieelerfgoed.nl.

Laats bijgewerkt: augustus 2026.