Beschrijving

Het zingen van gregoriaanse gezangen, aan de hand van neumen schrift, tijdens traditionele Latijnse missen in de basiliek van Schiedam, af en toe bij gelegenheid elders in een kapel of kerk.

Het koor zingt tijdens de traditionele Rooms Katholieke mis eeuwenoude gregoriaanse gezangen, doorgaans uit het liedboek Graduale Romanum. De muzieknotatie is altijd in neumen, een oud en primitief notenschrift. De zang is monofoon.

 

Beoefenaars en betrokkenen

In de burgermaatschappij zijn er nog maar weinig mannenkoren over die zich op deze zang toeleggen en het wekelijks zingen. Het mannenkoor IN HONOREM DEI te Schiedam is zo’n koor. Binnen onze gelederen is nauwelijks academische kennis over de traditie waar wij deel van uitmaken. Op dit moment zingen wij onder leiding van een dirigent, Bas van Houte, die is aangesteld door de kerk waarin wij doorgaans zingen. De heer Van Houte heeft zijn opleiding genoten aan het conservatorium te Rotterdam en daar ook kerkmuziek gestudeerd. Hij weet meer van gregoriaans dan wij.
 

De samenstelling van het koor is divers. Leden komen uit alle lagen van de bevolking. Een ander voorbeeld dat blijk geeft hoe zeer dit koor aan traditie hecht is het feit dat het in de loop der jaren niet is omgevormd tot een gemengd koor waarin naast heren ook dames zingen. Het bleef een mannenkoor bestaande parochianen & niet-parochianen. Opmerkelijk is ook dat het niet is voorbehouden aan gelovigen. Het geloof is geen criterium voor toetreding en dat is ook daadwerkelijk de praktijk. De gregoriaanse gezangen overstijgen deze verschillen en werken verbindend.

 Daarom ben ik met toestemming van het bestuur begonnen aan het verbeteren van een website. Dit doe ik om het koor te helpen meegaan met de ontwikkelingen in internet. Via de website zal men online kunnen luisteren naar het koor. Ook heeft het koor recentelijk als donatie een onbeperkte licentie gekregen waarmee de site in verschillende talen kan worden gevonden. Aan het vertalen van de site wordt gewerkt. Het vertaalwerk wordt gedaan door allerlei mensen van verschillende geloofsovertuigingen en ook door mensen die geen binding hebben met enige kerk.

 

Geschiedenis en ontwikkeling

Dit type zang is eeuwenlang door verschillende christelijke religieuze gemeenschappen en kloosterordes doorgegeven en levend gehouden. Veel gregoriaans stamt uit de 9de en 10 de eeuw en zou ontstaan zijn in een Karolingische synthese van Romeinse en gallische zangstijlen. Er zijn gregoriaanse gezangen die in latere eeuwen zijn toegevoegd. Onder muziekhistorici zijn deskundigen die menen dat elementen uit deze zang een voorchristelijke oorsprong hebben. Met name de Benedictijnen hebben zich bijzonder ingespannen om dit type zang niet verloren te laten gaan. Ook heden bestuderen zij de zang, de herkomst en de wijze van uitvoeren.

Er is veel gepubliceerd over de oorsprong van het gregoriaans, maar wij bestuderen dat niet. Ons koor zingt gewoon, meer niet. In een poging toch een antwoord te geven op uw vraag de geschiedenis van het gregoriaans te beschrijven weten wij niet beter te antwoorden dan met wat algemeenheden als:

Het huidige gregoriaans is ontstaan rond 550 AD. De term ‘gregoriaanse’ gezangen bestond destijds niet. De naam is een verwijzing naar paus Gregorius de Eerste (590-604) die het verzamelen & ordenen van de toen reeds oude muziek heeft bevorderd. Onder Karel de Grote (768-814) werden de gregoriaanse gezangen verder verspreid door Europa.

Naar de neumen-notatie is door muziekhistorici veel onderzoek gedaan. Er zijn verschillende theorieën over de herkomst. Binnen ons koor is onvoldoende deskundigheid om een uiteenzetting over neumen te geven. Wel is het een feit dat deze muzieknotatie meer dan duizend jaar terug gaat. In de Byzantijnse muziek komen neumen voor. De oudste varianten zijn te vinden in het Aramees als notering ten behoeve van het reciteren van heilige teksten. De gregoriaanse zang is in wezen nog steeds dat, het ten gehore brengen van heilige teksten.

Aardig is om te weten dat een van onze koorleden eens in het verre oosten was (in Johor) en daar de islamitische gezongen oproep tot gebed hoorde. Wat opviel was dat die zang ‘bekend’ klonk, het karakter en sommige ‘loopjes’ kwamen enigszins overeen met de zang van ons koor.

De oprichting van een burgermannenkoor in 1880 is een onbeduidend klein hoofdstukje binnen de lange geschiedenis van het neumenschrift en de gregoriaanse gezang. In kloosters kan men deze zang wel vaker horen maar leken zingen dit steeds minder en doorgaans alleen nog ‘bij gelegenheid’ en niet zoals ons koor als vast wekelijks repertoire volgens een driejarige cyclus. Het koor werd tijdens de bouw van een nieuwe kerk in 1880 opgericht. Bijzonder is dat, terwijl in de 20ste eeuw steeds meer kerkkoren over gingen van het latijn naar de Nederlandse taal, dit koor vast hield aan haar zangtraditie. Hierdoor is de uitvoering in stand gebleven tot op de dag van vandaag. Aardig is te weten dat vanwege het primitieve notenschrift de klank en het tempo van de uitvoering niet exact is vastgelegd. Dit betekent dat er regionale verschillen zijn. Het gregoriaans gezongen in Frankrijk klinkt iets anders dan hetzelfde lied gezongen in Schiedam of elders.

 

Contact

In Honorem Dei
Land van Ris 6
3112DT Schiedam
Zuid Holland
Nederland
Website