Het Netwerk Immaterieel Erfgoed laat de variëteit aan cultuuruitingen zien die erfgoedgemeenschappen, groepen of individuen zelf erkennen als immaterieel erfgoed. Dit immaterieel erfgoed is door henzelf in het Netwerk aangemeld. Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland is derhalve niet verantwoordelijk voor de inhoud van de beschrijving.

Beschrijving

Text & beeld: Boris Postma / Instagram
Mail: contact@borispostma.com

Gabber is een Nederlandse subcultuur, ontstaan in Rotterdam aan het begin van de jaren negentig van de twintigste eeuw. Het onderscheidt zich door middel van eigen muziekstijlen, omgangsvormen, uiterlijke kenmerken, dans en vocabulaire.

Wat begon als een working class subcultuur in Rotterdam, is inmiddels een wereldwijd fenomeen. De eerste kennismaking met gabber is vaak via hardcore, een harde agressieve muziek stroming binnen het landschap van de elektronische muziek. De muziek wordt ten gehore gebracht op feesten en festivals, vaak voor vele duizenden bezoekers tegelijkertijd. Het zijn de bezoekers van deze events die de traditie en gewoontes van gabber in leven houden en doorgeven.

Waar gabber begin jaren negentig vooral een grootstedelijke jeugdcultuur was, is de subcultuur inmiddels niet meer gebonden aan één specifieke sociale klasse, regio of leeftijd. Wel is de populariteit van de stad naar de provincie verschoven.

Inmiddels heeft de subcultuur zich over de hele wereld verspreid, maar speelt de Nederlandse identiteit ook daar een grote rol in de beleving van deze cultuur.

Beoefenaars en betrokkenen

Partijen die van belang voor het voortbestaan zijn van de cultuur:
- Promotors (organisatoren) van de events, zij faciliteren evenementen waar gelijkgestemden bij elkaar kunnen komen.
- Hardcore dj's, producers en platen labels. Alhoewel zij zelf lang niet altijd gabber zijn, zorgen ze wel dat de soundtrack van de subcultuur bij de mensen in de woonkamer komt. Daarnaast hebben muzikale keuzes zoals ritme, snelheid en sfeer invloed op de dans, beeldtaal en modische uitingen.
- Merchandisers. Zij faciliteren kleding en merchandise en maken het voor gabbers mogelijk om zich als zodanig naar de buitenwereld toe te profileren.
- gabbers. De fascinatie en toewijding van deze groep zijn de belangrijke schakel in het levend houden en doorgeven. Zij maken het voortbestaan mogelijk. Zij zorgen dat tradities in ere blijven, maar ook dat er vernieuwing plaatsvindt.

Tegenwoordig zijn ook social media zoals Facebook, YouTube en Instagram van groot belang voor het levend houden van de subcultuur. Zo zijn er dance tutorials (dans oefen video's), after movies (een samenvattende video registratie van een event) en is er een opleving van interesse in de jaren negentig en de bijbehorende subculturen. Bijkomend verschijnsel is dat het internet het mogelijk maakt dat Gabber ook buiten de reguliere context van dance, working-class en sociale stigma's bekeken wordt. 

Geschiedenis en ontwikkeling

Begin jaren negentig vormden zich binnen de house muziek verschillende stromingen, onder andere hardcore house (hard en snel: 180 beats per minuut, overstuurde kick drums en duistere samples met vocalen uit Horror en science-fiction films) en mellow house (warm en 'soulful'). Hardcore, dat vooral in Rotterdam populair, was zette zich bewust af tegen de mellow die in Amsterdam populair was. Vanuit Amsterdam werd hardcore gekscherend 'gabber house'  genoemd (gabber / gappie is Bargoens voor vriend) en zo werd gabber opgepikt als geuzennaam. De gabbers positioneren zich als anti-mode en anti-establishment. Niet op ideologisch vlak, zoals bijvoorbeeld de kraak beweging, maar escapistisch van aard.

In clubs zoals Parkzicht en de Energiehal in Rotterdam begon de visuele identiteit van gabber steeds meer vorm te krijgen. Het gabber uniform (Australien of Cavello trainingspak, opgeschoren haar of kaal hoofd, Nike air max sneakers en bomber jacks) werd langzaam gemeengoed. De events droegen namen als: Thunderdome, Hellraiser, Earthquake en Masters of hardcore.

Tijdens de hoogtijdagen midden jaren '90 trokken deze 'raves' duizenden bezoekers, die gezamenlijk 'hakten' (de naam van de dans) en 'strak stonden' (als je high bent van drugs). gabbers spreken over 'het gabbergevoel': een gevoel van verbondenheid met 20.000 mede gabbers, samen dansend op dezelfde muziek, hetzelfde uiterlijk, dezelfde passie. Een gedeelde euforie en broederschap, ook al ken je elkaar niet. 

De media pikte het echter heel anders op. Deze focuste op de overeenkomsten met de skinhead look (bomber jack + kale kop + soms Nederlandse vlag op de mouw), het grootschalig drugsgebruik, de rivaliteit tussen voetbal clubs en extreem rechts dat een voet tussen de deur probeerde te krijgen bij jonge gabbers. Deze berichtgeving zorgde voor een nieuwe aanwas aan publiek dat niet de gabber mind-set had. Tegelijkertijd groeide de populariteit van happy hardcore (een commerciële toegankelijke vorm van Hardcore gericht op kinderen) en schoten parodieën als paddenstoelen uit de grond ('Daar is gabbertje'). Dit alles maakte dat het stoere imago van gabber verloren ging en de scene langzaam leeg liep.

In het begin van het millennium stond een nieuwe generatie gabbers op. Althans, gabbers, een deel noemde zich nu 'hardcore liefhebber' om zich zo te distantiëren van de negatieve connotaties waarmee gabber besmet was geraakt. Deze nieuwe generatie omarmde een nieuwe manier van dansen (stampen), nieuwe muziek (langzamer, industrieel en serieus in plaats van snel en simpel) en een door Skinhead geïnspireerde kledingstijl. Denk daarbij aan leger kisten en merken zoals Lonsdale, Fred Perry en Ben Sherman. Deze zogenaamde 'Lonsdale Jeugd' kwam vaak negatief in het nieuws in verband met racisme en geweld. Het was een kleine minderheid die rechtse sympathieën had, maar deze wist vaak de aandacht te vangen. Het zorgde er voor dat merken als Lonsdale, artiesten, promotors en prominenten binnen de hardcore zich genoodzaakt zagen zich actief tegen racisme en haat uit te spreken. Dat gebeurde door middel van een groot benefiet evenement dat in 2005 in Eindhoven gehouden werd.

Belangrijk om te benadrukken is dat gabber geen politieke subcultuur is, maar wel een extreme subcultuur. Extreem in muziek, extreem in uiterlijk, extreem in beeldtaal. De muziek is vrijwel nooit politiek geladen, maar behelst thema's als het einde van de wereld, oorlog, het buiten de maatschappij staan en de viering 'het hardste te zijn'. De vocalen dienen vaak als sfeerverhogend element, maar vormen nooit de basis van de muziek. In historische context is het het beste met andere extreme jeugd en subculturen te vergelijken, zoals mods, rockers/greasers, heavy-metal en skinhead. Allen culturen waarbij macho-gedrag en extremen een belangrijke rol spelen.

Naarmate de jaren tweeduizend vorderen verdwijnt de Lonsdale jeugd. Gabber normaliseert in uiterlijk en muziek. Muzikaal is het minder rauw, er zijn meer vocalen en de sound is makkelijker toegankelijk voor de ongeoefende luisteraar. Het uniform van zowel de eerste gabber als de Lonsdale gabber verdwijnt en maakt plaats voor mainstream merken als Diesel, G-Sus en H&M. De hardcore liefhebber is moeilijker te onderscheiden van publiek met andere muzikale achtergronden

Wel zie je dat er over de linie in de hardere house stijlen naar gabber als cult-fenomeen gekeken wordt. Het 'hakken' gebeurt niet alleen meer op hardcore, maar ook op hardstyle (een commerciële, toegankelijke vorm van electronische muziek met een langzamer ritme en meer melodie) evenementen. Daar worden tegenwoordig ook trainingsjasjes gedragen die refereren naar de kleurrijke gabber trainingspakken van de jaren negentig. Het 'hakken' is geëvolueerd met elementen uit de Italiaanse en Duitse varianten van deze dans, maar de basis blijft het Hakken uit de jaren '90. Om jezelf gabber te noemen hoef je niet meer in compleet uniform te lopen, veel mensen refereren er naar door van een petje, een shirt of merchandise van artiesten. Het gaat nog steeds vooral om de state of mind: de gedeelde passie voor de muziek. 

Overal ter wereld waar je komt lopen de liefhebbers van hardcore met Nederlandse merchandise: in Japan met sleutelhangers van het Rotterdam Records, in Italië met tattoos van het woord gabber. Zelfs op social media verwijzen ze naar de Nederlandse identiteit. Neem de bio op het Instagram account Cippo uit Italië, 18 jaar: 

Nickname: Early_cippo ('early' refereert naar zijn voorkeur voor hardcore uit de jaren '90).
Gabber (zo omschrijft hij zichzelf)
Early hardcore (hier defineert hij welke muziekstroming binnen de hardcore zijn voorkeur heeft)
Speedcore (een extreem snelle substroming binnen de hardcore)
Feyenoord (onderstreept zijn kennis van de subcultuur, refereert naar Rotterdam als geboorteplaats van de hardcore)
Rotterdam Hooligan (onderstreept zijn kennis van de subcultuur, identificeert zich met Rotterdam als geboorteplaats van de hardcore)

Vraag aan Cippo waar hij wil wonen en hij antwoord met Rotterdam. Waarom? Dat is waar gabber geboren is.

Gabber verbind mensen over de hele wereld, nationaal en internationaal. Het vormt vriendschappen, brengt culturen en nationaliteiten bij elkaar. Gabber is niet het liefste jongetje van de klas. Gabber is wat onbeholpen en onaangepast, maar heeft het hart op de juiste plek.

Text & beeld: Boris Postma / Instagram
Mail: contact@borispostma.com

Contact

Boris Postma Photography