De Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland bevat immaterieel erfgoed waarvan de erfgoedgemeenschap, groep of individu een borgingsplan heeft geschreven om het erfgoed toekomst te geven. Dat plan is getoetst door een onafhankelijke Toetsingscommissie. De erfgoedzorg wordt elke twee jaar geëvalueerd.

Beschrijving

De Poaskearls (de paaskerels) zijn katholieke vrijgezelle mannen van rond de twintig jaar. Op de eerste zondag van de Vasten beginnen zij met de voorbereidingen van het paasfeest. Ze benaderen twee geschikte kandidaten om Poaskearl te worden. Met Pasen zijn er altijd acht Poaskearls die herkenbaar zijn aan hun lange beige regenjas, zwarte broek en hoed. Men is maximaal vier jaar Poaskearl. Trouwen is er in die tijd niet bij, verkering mag.

Ten behoeve van het aanleggen van het paasvuur vragen de Poaskearls al aan het begin van de Vasten op vaste adressen om medewerking voor hout, stro en petroleum. Ze regelen ook de paaswei, waar de houtstapel gebouwd kan worden en het grote paasvuur op eerste paasdag ontstoken kan worden. Op Goede Vrijdag worden de twee nieuwe Poaskearls voorgesteld. Op paaszaterdag kondigt de stadsomroeper om 12 uur 's middags het paasfeest aan, wordt hout gehaald en het paasvuur opgebouwd (boaken). Op eerste paasdag rond 17.00 uur komen de Poaskearls om hand in hand rondom de boaken lopen.

Het zogenoemde vlöggeln begint hiermee. Met de Poaskearls voorop trekt dan een lange slinger van mensen hand in hand al zingend door de straten van het stadje. De eerste, oudste Poaskearl rookt daarbij traditiegetrouw een sigaar. Aan het einde van de tocht worden de kinderen driemaal opgetild, waarbij telkens ‘hoera’ wordt geroepen. Dit optillen symboliseert de verrijzenis van Jezus Christus. Om 20.30 uur wordt het paasvuur door de Poaskearls aangestoken. Tweede paasdag wordt het ritueel van de rondgang en het vlöggeln herhaald.

Beoefenaars en betrokkenen

Dit immaterieel erfgoed wordt in eerste instantie gedragen door de gemeenschap van Ootmarsum, de katholieke parochie en de Poaskearls. Oud-inwoners komen met de paasdagen terug. Tegenwoordig trekt vooral het vlöggeln veel toeristen. De voorzanger, de vrachtboeren, de bewoners van huizen met een stiepel, de cafébazen spelen een belangrijke rol. De Stichting tot Bevordering en Instandhouding van de Paasgebruiken in Ootmarsum zet zich in voor het duurzaam levend houden van de paastradities.

Geschiedenis en ontwikkeling

Het fenomeen Poaskearls bestaat al generaties lang in Ootmarsum. Er is geen algemeen geldende theorie over het ontstaan en de betekenis van hun paasgebruiken. De lijsten met namen gaan terug tot 1900. Al in 1840 wordt het vlöggeln genoemd in de bronnen. De oorsprong van het gebruik is duister. In 1895 vermeldt pastoor J. Geerdink dat er sedert onheuglijke tijden door oud en jong op eerste en tweede paasdag ‘gevleugeld’ wordt.

De Poaskearls hebben sinds enkele decennia hun kenmerkende outfit. In de christelijke kerk staat het vuur van Pasen symbool voor de verrijzenis van Christus. In de kerken wordt met Pasen de paaskaars aangestoken. De oudste vermelding van een paasvuur in Ootmarsum dateert van 1830. De huidige Paasweide is zeker als sinds 1863 voor het paasvuur in gebruik. In een transportakte uit dat jaar wordt bepaald dat het perceel is en blijft bezwaard met ‘de last verbonden aan de gebruikelijke Paaschfeesten’. Het paasvuur zorgt tegenwoordig voor een bijzondere sfeer en versterkt de sociale cohesie.

Borgingsacties

2018-2019

  • Goed contact blijven onderhouden met de gemeente en tijdig overleg voeren over de vergunning om een verlenging te realiseren. Belangrijk hierbij is ook het onderhouden van goed contact met de brandweer en het strikt opvolgen van hun aanwijzingen. 
  • Poaskearls zijn geboren in Ootmarsum en zijn katholiek. De band met de katholieke kerk wordt minder, er worden minder kinderen gedoopt. Dat kan in de toekomst voor problemen gaan zorgen.Ook al zal dit probleem zich zo snel nog niet voordoen, er wordt wel over nagedacht. Oplossingen moeten bijvoorbeeld gezocht worden in het toelaten van Poaskearls uit een breder gebied. Hier zal de komende periode over gepraat worden. 
  • In de toekomst kan er een tekort ontstaan aan dennenhout en paarden om het hout te halen. De contacten blijven warm houden en anticiperen op veranderingen. 
  • De film afspelen in het Openluchtmuseum Ootmarsum, waar jaarlijks 40.000 bezoekers komen.
  • Het lesmateriaal afmaken met film en aanbieden aan scholen.

2015-2017

  • Er is gewerkt aan een korte film met lesmateriaal.
  • Er is regelmatig overleg tussen de Stichting en de Poaskearls, over bijvoorbeeld het actueel houden van de paasgebruiken, aanpassingen in de route, hun bijzondere positie en de band tussen de Poaskearls en de kerk. 
  • De website www.paasgebruiken-ootmarsum.nl is gemaakt, die de betrokkenheid vergroot van onder meer oud Poaskearls. Op de website worden beschrijvingen gegeven van het immaterieel erfgoed en worden (oude) foto's geplaatst.
  • Er is een promotiefilm gemaakt voor in het Openluchtmuseum Ootmarsum bij de gestalde poaswagens om zo het hele jaar door aandacht te vragen voor het immaterieel erfgoed.
  • Er is een actie gestart om geld in te zamelen om toekomstige reparaties van de huidige boerenwagen te kunnen dekken en te sparen voor mogelijke vervanging als dat nodig is.
  • De (oud) Poaskearls hebben zich ingezet om zich voor de komende jaren te verzekeren van voldoende paashout (dennenhout). 
  • Er zijn gesprekken gevoerd over paarden om de wagen te trekken, naast twee boeren heeft een derde nu zijn medewerking toegezegd voor meerdere jaren.
  • Er is een Vriendenclub gestart, met al veel aanmeldingen.
  • Er is goed contact met de gemeente, die heeft toegezegd om mee te werken om de uitvoering van de traditie goed te kunnen organiseren.
  • De nieuwe website wordt gepromoot door de VVV.
  • De stichting heeft een ANBI status aangevraagd en gekregen.

Contact

Stichting tot Bevordering en Instandhouding van de Paasgebruiken in Ootmarsum
Oldenzaalsestraat 16
7631 CV Ootmarsum
Overijssel
Nederland
Website