Over

De Schaelsbergergank of, in Valkenburgs dialect, de Sjaasbergergank trekt ieder jaar op de laatste zondag van juni de Schaelsberg op voor een openluchtmis bij de Kluis Valkenburg. Zangkoren en muziekkorpsen begeleiden de pelgrims bij deze bedevaart naar een voormalige kluizenaarswoning met een kapel op de berg. Naast de kapel staan vele rijen banken, dit is de plek waar de pastoor van de Mauritiusparochie in Schin op Geul de volksmis opdraagt. Een zangkoor luistert de openluchtmis op en de schutterij houdt de erewacht. De pastoor zegent de speciale ‘teunisbroodjes’, die gebakken zijn met geneeskrachtige kruiden. Zij danken hun naam aan de patroonheilige van de Kluiskapel, Sint Antonius. De teunisbruèdsjes worden uitgedeeld aan de gelovigen. Na afloop van de mis openen de schutters met kamerschoten de Leonarduskermis, die in de volksmond de Leijenaartskermis wordt genoemd. Het is een mix van traditionele en moderne attracties, aantrekkelijk voor een breed publiek. Religieuze en wereldlijke elementen worden samengevoegd in deze Limburgse traditie.

Gemeenschap

In 1977 is de Stichting Sjaasbergergank opgericht. Behalve deze jaarlijkse bedevaart organiseert de stichting ook de activiteiten rond de gank: de openluchtmis en de Leijenaartskermis. Het streven was erop gericht om het gebeuren een breed karakter te geven, met naast de religieuze betekenis ook een cultureel doel. De misviering wordt opgeluisterd door een achttal zangverenigingen. De pastoor van de Sint Mauritiusparochie in Schin op Geul draagt de mis op en de schutterij vormt daarbij een erewacht. De Stichting Sjaasbergergank beheert ook de kluiskapel met de kluizenaarswoning en de kruisweg met de veertien staties. Als eigenaar van het terrein met bebouwing en als hoofdsponsor is ook Natuurmonumenten nauw bij deze traditie betrokken. De Sjaasbergergank trekt jaarlijks talloze bedevaartgangers, nieuwsgierigen en natuurlijk kermisbezoekers.

Geschiedenis

In 1687 kreeg de franciscaner pater Laurentius Ploum van graaf Jan Gerard Hoen van Carthyls toestemming zich in de jagershut op de Schaelsberg te vestigen. Na Laurentius Ploum volgden nog vijftien kluizenaars. De hut is door de tijd verbouwd tot een stenen woning met kapel. De vijfde bewoner, kluizenaar Arnoldus Haesen, verdiepte zich in de geneeskracht en de invloed van kruiden uit het Limburgse landschap op het vee. Hij verwerkte de kruiden in broodjes. Boeren uit de wijde omgeving haalden broodjes bij de kluis. Vanaf 1758 was de toeloop naar de kluis op de feestdag van Sint Leonard zo groot dat men besloot de Heilige Eucharistie in de openlucht vóór de kluis te vieren. Na de dienst namen de gelovigen teunisbroodjes mee en gingen ze naar de kermis. De overheersing door de Fransen maakten een tijdelijk einde aan deze bedevaart en de kermis. De mis werd naar een andere locatie verplaatst, maar na afloop trokken de gelovigen toch weer de berg op, naar de kluis. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de gank en de bijbehorende kermis verboden. In 1969 werd de traditie weer in ere hersteld. In 1974 werd het landgoed waarop de kluis is gevestigd, overgedragen aan Natuurmonumenten.

Organisatie

Stichting Sjaasbergergank
Drossaert de Limpensplein 4
6343 AV Klimmen
Website