Tekst

Waarom een verdrag voor immaterieel erfgoed?

Op 15 mei 2012 ondertekende Nederland het UNESCO Verdrag ter Bescherming van het Immaterieel Cultureel Erfgoed. Op 15 augustus trad het verdrag in werking en op zondag 2 september 2012 gaf de staatssecretaris van cultuur, Halbe Zijlstra, tijdens het Bloemencorso in Zundert officieel het startschot. De Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland is één van de verplichtingen die voortvloeien uit de ondertekening. 

Arabieren

Tradities en rituelen

Tradities en rituelen worden overgenomen van ouders en voorouders en doorgegeven aan kinderen en kleinkinderen. Onder immaterieel erfgoed rekenen wij de tradities die door bepaalde gemeenschappen gekoesterd worden, omdat ze deze belangrijk vinden en deze actief willen doorgeven aan volgende generaties.

Immaterieel cultureel erfgoed is levend en dynamisch. Het zijn de mensen die het immaterieel erfgoed dragen, zonder hen geen immaterieel erfgoed. Het gaat om cultuuruitingen die ze van huis uit hebben meegekregen, die zij zich eigen hebben gemaakt, en die zij op hun beurt aan volgende generaties willen overdragen, al dan niet in aangepaste vorm.

Immaterieel erfgoed

Het inventariseren van immaterieel cultureel erfgoed moet ervoor zorgen dat de liefde, kennis en vaardigheden niet verloren gaan. Door immaterieel erfgoed op de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland te plaatsen, wordt de zichtbaarheid vergroot en krijgen de traditie en de mensen die de traditie dragen meer waardering en respect. Daardoor worden de gemeenschappen geholpen hun traditie levend te houden. De gemeenschappen ervaren plaatsing op de Inventaris Immaterieel Erfgoed als een erkenning voor hun vaak jarenlange en belangeloze inzet.

De Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland is één van de maatregelen die Nederland treft om het immaterieel erfgoed te borgen. Het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland heeft de coördinatie van het opstellen van de inventaris op zich genomen.

UNESCO Verdrag ter Bescherming van het Immaterieel Cultureel Erfgoed

Als we het over immaterieel cultureel erfgoed hebben, hebben we het zowel over de culturele gebruiken, tradities, verhalen, ambachtelijke vaardigheden als ook over de instrumenten, objecten en culturele ruimtes die daarmee worden geassocieerd, die mensen van huis uit hebben meegekregen, die zij zich eigen hebben gemaakt en die zij op hun beurt weer willen doorgeven. Het verdrag beschrijft immaterieel erfgoed als de bron van culturele diversiteit en als een garantie voor duurzame ontwikkeling. Immaterieel erfgoed versterkt het gevoel van identiteit en continuïteit van gemeenschappen, groepen en individuen en bevordert het respect voor culturele diversiteit en menselijke creativiteit.

In het verdrag worden de volgende domeinen van immaterieel cultureel erfgoed genoemd:
a. orale tradities
b. uitvoerende kunsten
c. sociale praktijken, rituelen en feestelijke gebeurtenissen
d. kennis en praktijken betreffende de natuur en het universum
e. traditionele ambachten

Maskers

Safeguarden

Het verdrag gaat over de bescherming van immaterieel cultureel erfgoed. Over dat beschermen is in de aanloop van de conventie veel discussie geweest. In dit verdrag wordt niet het begrip protection gebruikt, zoals in het Werelderfgoedverdrag, maar safeguarding. Safeguarding betekent iets anders dan het traditionele ‘in stand houden’. Het is beschermen in de zin van het ‘levend houden’ van immaterieel erfgoed, inclusief activiteiten als identificeren, inventariseren, documenteren, zichtbaar maken, promoten en onderwijzen.

Het safeguarden of waarborgen van immaterieel erfgoed impliceert dat men er vooral voor zorgt dat de voorwaarden voor cultuuroverdracht zo gunstig mogelijk zijn. Men zorgt voor de randvoorwaarden waarin een bepaalde vorm van immaterieel erfgoed tot zijn recht kan komen. Ook in de educatieve sfeer kunnen maatregelen genomen worden, bijvoorbeeld in het overdragen van technische vaardigheden zoals het kunnen bespelen van een bepaald muziekinstrument. Safeguarden of waarborgen is vooral voorwaardenscheppend: het scheppen van omstandigheden waarin het te koesteren immaterieel erfgoed kan gedijen.

Immaterieel erfgoedgemeenschap

In het verdrag is een centrale rol toebedeeld aan de mensen die een vorm van immaterieel erfgoed dragen of beoefenen. Zij alleen kunnen hun immaterieel erfgoed levensvatbaar houden en hun liefde, kennis en vaardigheden doorgeven aan volgende generaties. Die gemeenschap kan haar immaterieel erfgoed aanmelden voor de Inventaris Immaterieel Erfgoed. Bij een immaterieel erfgoedgemeenschap gaat het om een groep, of groepen mensen, of soms zelfs een individu, die zich inzetten rond een bepaalde vorm van immaterieel erfgoed, het praktiseren en door willen geven aan volgende generaties.

Alle rechten voorbehouden