Superdiversiteit

Het waarborgen van culturele diversiteit is een belangrijke doelstelling van de UNESCO conventie ter bescherming van het immaterieel erfgoed.

Krelfie contactdag jongeren juni 2015

Daarbij is een centrale rol weggelegd voor ‘gemeenschappen, groepen en individuen’, bij het produceren, beschermen, onderhouden en opnieuw creëren van immaterieel cultureel erfgoed, aldus de conventie. De conventie noemt ook het respecteren van (culturele) diversiteit als een belangrijk uitgangspunt. 

 

Kruiden winkel Meneer Tanger

In de Nederlandse context zijn de thema’s diversiteit en concepten als gemeenschap en identiteit van belang. Het discours aangaande culturele diversiteit relateert tegenwoordig dikwijls aan integratiepolitiek, Nederlanderschap en alle bijbehorende (politieke) vertogen en gevoeligheden. En dat heeft (ook) gevolgen voor hoe deze thematiek in relatie tot de UNESCO conventie vaak geïnterpreteerd en geïmplementeerd wordt in Nederland.

Vanuit het mondiale UNESCO perspectief speelt diversiteit een wat andere rol, ook hier gaat het om begrippen als gemeenschap en identiteitsvorming, waarbij echter niet het 'nationale' perspectief voorop staat maar juist een benadering van onderop. Het gaat UNESCO niet om 'Nederlanderschap' maar om wereldwijde culturele diversiteit van gemeenschappen, die geïnterpreteerd worden als netwerken van betrokkenen die zich op de een of andere manier identificeren met (vormen van) immaterieel erfgoed.

Hoe dit in de praktijk van onderop vorm krijgt, wil het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed onderzoeken in projecten met uiteenlopende partners. Een eerste begin is gemaakt met onderzoek naar een superdiverse wijk in Rotterdam, de West-Kruiskade. Het nog lopende onderzoek is gepubliceerd in het International Journal for Intangible Heritage (zie hiernaast bij documenten).

Congres Diversiteit West-Kruiskade Rotterdam

Congres van het Kenniscentrum over superdiversiteit, op de West-Kruiskade in Rotterdam.

Mede ingegeven door sociaal-maatschappelijke en politieke ontwikkelingen is er veel discussie over het gebruik van de concepten ‘diversiteit’ en ‘gemeenschap’.  Zij worden doorgaans geassocieerd met een essentialistische, multiculturalistische en verstarde kijk op ‘cultuur’ en ‘erfgoed’ waarbij er geen tot weinig ruimte is voor dynamische overlapping, overbrugging of vervaging van sociale, culturele, religieuze of etnische grenzen. We staan op het punt van een paradigma verandering waarbij we een transitie doormaken van een post-multiculturalistisch perspectief  naar een ander, nieuw denkraam. Het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed initieert onderzoek naar een vernieuwde invulling en werkbaarheid van de concepten ‘gemeenschap’ en ‘diversiteit’ binnen een erfgoedperspectief. Het concept superdiversiteit hanteren we daarbij als vertrekpunt.

 

Superdiversiteit en immaterieel erfgoed

De antropoloog Steven Vertovec muntte de term superdiversiteit in 2007 in zijn artikel Super-diversity and its implications in het tijdschrift Ethnic and Racial Studies 30 (6): 1024-1054. Superdiversiteit gaat uit van een dynamische visie op een gediversifieerde samenleving waarbij van elkaar verschillen (etnisch, cultureel, sociaal, politiek, etc.) regel is geworden in plaats van uitzondering.  De term wordt ook wel uitgelegd als ‘The diversification of diversity’.

Sinds 2016 zet het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed superdiversiteit in relatie tot immaterieel erfgoed op de agenda. Het organiseren van de ‘Reflectiedag diversiteit en immaterieel erfgoed’ in maart 2016 in samenwerking met tapis plein, FARO en KU Leuven was het beginpunt.

Het volledige themanummer van het tijdschrift Volkskunde dat de aanleiding vormde voor deze dag is online te raadplegen (zie hiernaast bij documenten). In het kader van kennisontwikkeling is het belangrijk om met een open en inclusieve blik continu oog te hebben voor dynamiek en verschuivende en vervagende grenzen op allerlei niveaus. Het concept superdiversiteit biedt aanknopingspunten om vorm en duiding te geven aan de gelaagdheid en netwerkprocessen die onze hedendaagse samenleving kenmerken. Superdiversiteit is daarmee een van onze aandachtspunten in het kader van kennisontwikkeling op het terrein van levend immaterieel erfgoed voor de komende jaren.

Ballon West-Kruiskade Rotterdam

De eerstvolgende activiteit op dit vlak is een internationale conferentie over ‘Urban cultures, superdiversity and intangible heritage’ die het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed in samenwerking met onder andere Universiteit Utrecht, het Belgische tapis plein en FARO en de Duitse UNESCO Commissie organiseert in februari 2018 in Utrecht. Lees hier meer over deze conferentie.

 

Online documenten

Op 17 maart 2016 organiseerden tapis plein, het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed en de KU Leuven een reflectiedag ‘Diversiteit en Immaterieel Erfgoed’. Lees in het document hiernaast het verslag.

Het tijdschrift Volkskunde publiceerde in 2015 een themanummer over diversiteit en immaterieel erfgoed. Het volledige themanummer is hiernaast te downloaden. Enkele relevante artikelen in dit themanummer zijn onder meer:

 

Activiteiten

Het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed onderneemt diverse activiteiten om de uitdagingen van superdiversiteit beter onder de aandacht te brengen.

In het kader van het internationale Immaterieel erfgoed en Musea project stond het thema centraal tijdens een internationale conferentie in Rotterdam op 7 en 8 november 2017. Albert van der Zeijden en Sophie Elpers schreven hiervoor het position paper 'Intangible Heritage & The Museum in an Age of Superdiversity', dat hiernaast online ontsloten wordt.

Op donderdag 15 en vrijdag 16 februari 2018 is het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed mede-organisator van de internationale studiedag Urban Cultures, Superdiversity and Intangible Heritage. De conferentie vindt plaats in Utrecht. Geïnteresseerden kunnen zich aanmelden als zij de studiedag willen bijwonen.

Alle rechten voorbehouden