Wilsterflappen

Beschrijving

Het wilsterflappen is een eeuwenoude vangstmethode, waarbij met behulp van een slagnet trekvogels worden gevangen. Voornamelijk gaat het om goudplevieren - ‘wilsters’ in het Fries - die in herfst en lente in grote getale overvliegen en een pitstop maken in Nederland om aan te sterken voordat ze verder trekken. De vangers, meestal een of twee, zitten achter een windscherm of skûle, en bedienen met een touw het op flinke afstand opgestelde slagnet. Overvliegende vogels worden gelokt met een speciaal fluitje, dat door de vanger zelf wordt gemaakt en de roep van de betreffende vogel imiteert, en vogels van kunststof. Als de vogel is neergestreken trekt de vanger aan het touw en valt het net.

Het vangen van de vogels – naast goudplevieren ook rosse grutto’s, kieviten en kemphanen – was oorspronkelijk een manier om aan wat extra voedsel of inkomsten te komen. In de 20^ste eeuw begon dit echter te verschuiven; het commerciële vangen en doden van deze vogels werd zowel door de wilsterflappers zelf, als door de bredere samenleving steeds meer als problematisch gezien. Stapsgewijs verschoof het doel van commerciële vangst naar het ringen van de vogels ten bate van wetenschappelijk onderzoek.  In 1976 werd de commerciële vangst definitief verbonden en wordt de samenwerking met trekvogel onderzoekers steeds belangrijker. Vergunningen voor het vangen worden alleen nog maar aan een beperkte, gecertificeerde groep wilsterflappers verleend. Zij vangen ongeveer 5000 goudplevieren per jaar, en enkele honderden andere trekvogels.

Tegenwoordig is er een hechte samenwerking tussen de wilsterflappers, verenigd in Het Friesche Vogelvangersbelang (opgericht in 1909), en het team van BirdEyes van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) die, samen met  hun collega’s aan het Koninklijk NIOZ op Texel, de ecologie van trekvogels onderzoeken.  De onderzoekers van de vakgroep trekvogel ecologie aan de RUG profiteren van de inzet van de wilsterflappers met hun efficiënte vangsttechnieken en hun uitzonderlijke veldkennis wat gedrag en algehele conditie van de vogels betreft. Voordat de geringde en soms gezenderde vogels weer worden vrijgelaten, wegen de vangers de dieren en meten onderdelen, zoals de snavelengte. Dit samenspel tussen de ecologische wetenschap en de ‘burgerwetenschap’ van de veldwerkers levert onschatbare gegevens op, die helpen de samenhang tussen de trekvogelstand, klimaatverandering en de ecologische omstandigheden beter te begrijpen.

Door over te stappen van ‘oogsten’ uit de natuur naar het ondersteunen van de biodiversiteit leveren de wilsterflappers niet alleen een bijzondere bijdrage aan de wetenschap, maar is deze vorm van immaterieel erfgoed  ook behouden gebleven.