De Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland bevat immaterieel erfgoed waarvan de erfgoedgemeenschap, groep of individu een borgingsplan heeft geschreven om het erfgoed toekomst te geven. Dat plan is getoetst door een onafhankelijke Toetsingscommissie. De erfgoedzorg wordt elke drie jaar geëvalueerd.

Beschrijving

Wecken is een manier om voedsel te conserveren. Het proces start met het ontsmetten van de glazen weckpotten. Vervolgens worden de potten of flessen gevuld met de in te maken levensmiddelen. De flessen worden afgesloten met een glazen deksel. Tussen de fles en de deksel komt een rubberen ring: de weckring. Om de deksel op zijn plaats te houden, wordt hij vastgezet met een metalen beugel. De flessen worden enige tijd in een weckketel met bijna kokend water gezet. Hierdoor ontsnapt er lucht uit de fles, zodat er een vacuüm ontstaat. De beugel voorkomt dat de deksel van de fles schiet. Als de fles is afgekoeld, kunnen de beugels eraf worden gehaald. De inhoud van de flessen is nu jarenlang houdbaar. De fles kan geopend worden door aan het lipje van de weckring te trekken. De weckflessen kunnen na een schoonmaakbeurt opnieuw gebruikt worden om voedsel in te wecken.

Beoefenaars en betrokkenen

Waar vroeger huisvrouwen noodgedwongen weckten om het voedsel langer houdbaar te maken, zijn het vandaag de dag liefhebbers die wecken. Er zijn voedselbanken die een tuinproject hebben opgezet. Het overschot aan fruit en groente dat geoogst wordt, wordt ingemaakt en kan zo het hele jaar door gegeten worden, zonder er iets van weg te hoeven gooien. Scholen besteden aandacht aan voedselverspilling en conserveringsmethoden. Het Culinair Erfgoedcentrum fungeert als museaal kenniscentrum op het gebied van de wecktraditie. Er wordt kennis verzameld en doorgegeven, in samenwerking met Landgoed Havezate Mensinge in het Drentse Roden.

Geschiedenis en ontwikkeling

Rond 1800 loofde Napoleon Bonaparte een beloning uit aan degene die een goede methode bedacht om voedsel te bewaren. Hij merkte dat zijn troepen veel baat hadden bij het eten van groente en fruit. Onderweg was er vaak weinig voedsel voorhanden en meegebracht voedsel bedierf snel of was al rot als het bij de troepen afgeleverd werd. Suikerbakker Nicholas Appert ontdekte de weckmethode en won hiermee de door Napoleon beloofde prijs. Appert had nog geen weckflessen zoals we die vandaag de dag kennen. Hij gebruikte glazen flessen, die hij vulde met allerhande voedsel, sloot de flessen af met een grote kurk en omwikkelde ze met canvas. Nadat hij de flessen in heet water had gezet en de lucht eruit ontsnapt was, was het voedsel in de fles maanden houdbaar.

De term ‘wecken’ komt van de Duitse familie Weck. Johann Weck ontwikkelde speciale potten, die weckpotten gingen heten. Rond 1900 richtte de familie fabrieken op en vanaf toen ging men deze methode van voedselconservering wecken noemen. Na de Tweede Wereldoorlog kwam de diepvries in opmars en gaven huisvrouwen daar massaal de voorkeur aan. Vandaag de dag wordt wecken gezien als een ontspannende manier om het vaak zelf verbouwde voedsel te conserveren. Er zijn ook nieuwe technieken bedacht om te wecken, in de vaatwasser bijvoorbeeld. Dat is veel minder arbeidsintensief dan de traditionele manier. Een trend is nu ook om combinaties van groenten en fruit in één pot in te maken, in plaats van één soort groente of fruit in een pot.

Borgingsacties

2021-2024

  • Aandachtspunten voor wecken verleggen: de huidige groep weckers splitsen in hobby-weckers en mensen die zich bewust bezighouden met voedsel en duurzaamheid.
  • Doorgaan met wecken onder de aandacht bij een breed publiek brengen, zoals via evenementen, workshops, musea, exposities, enquête en digitale multimedia.
  • Een gilde oprichten met een (digitaal) magazine.
  • Doorgaan met Wecken in rest van de wereld. 
  • Lespakket maken voor heel Nederland over voedsel op belangrijke momenten in het leven ('IJkpunten in het leven').
  • Kastelen, landgoederen en borgen door artikelen in magazines bereiken om hen stimuleren het wecken te gebruiken als conserveringsmethode voor de oogsten van pachtboerderijen en de jachtopbrengst. 
  • Ihkv Nationale Burendag het project ('Bakje troost, gastvrijheid in rouwrituelen') uitvoeren om te helpen bij rouw, ook bij andere culturen.
  • Samenwerkingspartners zoeken voor Routekaart van NL waarin de rouwculturen staan afgebeeld. 
  • Een eigentijds boek over wecken uitbrengen: ' Tips en trucs vanuit Carolina's keuken'. Het staat voor maart 2021 op de planning.
  • Resultaten enquête van de weck-gemeenschap uitwerken en op papier zetten.
  • Meer digitaal gaan samenwerken zoals via streaming, video's of een online tijdschrift.
  • Zoeken naar jongere mensen om samen het erfgoed te borgen. 
  • De juiste kennis uitdragen op een breed gebied binnen de huidige technieken door middel van al onze acties.
  • Groepen stimuleren die duurzaamheid willen bereiken.

2016-2020

  • Het wecken onder een breed publiek bekend blijven maken door het geven van lezingen, workshops, demonstraties.
  • In de media aandacht blijven vragen voor wecken. 
  • Doorgaan met het organiseren van Heel Holland Weckt. 
  • Samen met IKEA een internationale lijn van weckpotten opzetten.
  • In samenwerking met Albert Heijn de mogelijkheden onderzoeken voor het opzetten van een spaaractie met weckpotten en met boeren die een overschot hebben aan oogst om dit in de winkel te brengen.
  • Boek over wecken maken.

2012-2015

  • Weckwebsite opzetten met ervaringen en recepten digitaal en mogelijkheid tot uitwisseling.
  • Een opleidingscentrum opzetten om door middel van trainingen en workshops de weckconserveringstechnieken over te dragen.
  • Een landelijke campagne opzetten, te starten in juli 2013, gericht op het inventariseren van de kennis die er nog is en die vastleggen op (film-)beeld. Per provincie de resultaten vastleggen in een Weckboekvorm.
  • Inventariseren van volksverhalen en bakerpraatjes over het wecken.

Contact

Stichting Culinair Historisch Erfgoedcentrum
, Eikensingel, 30
8433JK
Haulerwijk
Friesland
Nederland
Website