Het Netwerk Immaterieel Erfgoed laat de variƫteit aan cultuuruitingen zien die erfgoedgemeenschappen, groepen of individuen zelf erkennen als immaterieel erfgoed. Dit immaterieel erfgoed is door henzelf in het Netwerk aangemeld. Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland is derhalve niet verantwoordelijk voor de inhoud van de beschrijving.

Beschrijving

Hoewel ze tegenwoordig uit het dagelijkse straatbeeld zijn verdwenen, zijn ze er nog steeds. Mensen met een hang naar vervlogen tijden, cultuurfreaks, die het omroepen als een roeping zien, een vak waarbij creativiteit en acteertalent een grote rol spelen. Zij verkondigen graag aan een groot publiek wat er zich allemaal afspeelt en waar zij vandaan komen. Deze omroepers, een twintigtal, hebben zich verenigd in het gilde “Eerste Vereniging Stads- en Dorps Omroepers Nederland. Nostalgie en folklore De omroepers gaan gekleed in historische kostuums of ouderwetse pakken. Sommigen uitgedost als in de 17e eeuw, anderen met kleren van rond 1900-1930. Zij beschouwen zich als de ambassadeurs van hun woonplaats en worden voornamelijk ingezet bij allerlei festiviteiten, openingen van gebouwen of winkels, braderieën en andere speciale gelegenheden. Steeds meer gemeenten stellen weer een dorps- of stadsomroeper aan om nieuws bij bepaalde gelegenheden toch wat meer op te laten vallen in de dagelijkse stroom van informatie die op ons afkomt. Want eenmaal een omroeper gezien en gehoord en je vergeet het nooit meer.

Beoefenaars en betrokkenen

Steeds meer gemeentes in Nederland stellen een stads-, dorps of kernomroeper aan. Een twintigtal van deze omroepers heeft zich verenigd in de EVSDON en strijden regelmatig tegen elkaar tijdens concoursen die in heel Nederland plaatsvinden. Op deze manier proberen ze het omroepersvak levend te houden. In sommige plaatsen is er een jeugdomroeper aangesteld of worden er competities gehouden om jongeren hierin te interesseren. Daarnaast zijn de omroepers actief binnen hun gemeentes en hebben zij vaak een rol bij ontvangsten en historische bijeenkomsten, maar ook op straat kun je hen tegenkomen. 

Zie ook: Tamboer van Hoogeveen

De tamboer van Hoogeveen staat op inventarislijst van het immaterieel erfgoed. 

Geschiedenis en ontwikkeling

Toen nog weinig mensen konden lezen of schrijven werd door het lokale bestuur een omroeper aangesteld om belangrijke zaken en verordeningen bekend te maken. De berichten die hij moest aankondigen werden van een perkamentrol gelezen. Doordat steeds meer mensen leerden lezen en schrijven en er nieuwe vormen van communicatie werden ontwikkeld, is de rol van omroepers in de loop van de twintigste eeuw steeds kleiner geworden. 

Voorgeschiedenis EVDSON

Zoals u weet zijn er al omroepers zo lang er mensen zijn. Door aangeboren nieuwsgierigheid heeft de mens altijd al willen weten wat er zich afspeelde buiten zijn eigen belevingswereld. Door dit gegeven en omdat er instanties waren die graag bekendheid en berichten aan het publiek kwijt wilde, was een omroeper een onontbeerlijk beroep.

Omdat mensen competitief zijn ingesteld, werden er ook omroep wedstrijden georganiseerd. Omroepers in het land werden door comités of organisaties uitgenodigd om deel te nemen aan wedstrijden. Tot in de jaren ’60 is dit regelmatig gebeurd. Eén van de laatste keren dat er een groot Nederlands Kampioenschap werd gehouden, was in 1968 in Egmond aan Zee.

Er streden hier bijna veertig dorps- en stadsomroepers om de titel: Eerste Omroeper van Nederland.

De titel werd gewonnen door omroeper P. de Maertelaere uit IJzendijke, Zeeland.

De telefoon kwam in opmars. Die werd bereikbaar en betaalbaar voor elke burger. De omroeper werd hierdoor eigenlijk afgedankt. Toch waren er nog dorpen en buurtschappen die deze vorm van communicatie niet verloren lieten gaan. Veelal als curiositeit tijdens feesten of markten.

Uit een verdwaald krantenknipsel blijkt nog dat tijdens een concours in 1976 in Sluis, de omroeper van ‘s-Gravendeel, Aart van der Wulp, Nederlands Kampioen werd.

In 1986 werd er in Vianen door de stichting “Vianen, Stad van Brederode” een Nederlands kampioenschap georganiseerd. Er was gezocht naar stadsomroepers en ze hadden er 4 gevonden. Er was weer een Nederlands kampioen en wel Sjaak Baars uit Vianen.

Omdat het een ludiek onderdeel was van het jaarlijks terugkerende feest van deze historische Lek-stad was, werd er in 1987 weer geprobeerd om een Nederlands kampioenschap te houden. Deze keer had de organisatie meer moeite gedaan om omroepers te lokaliseren en uit te nodigen.

Er had zich een tiental omroepers aangemeld.

Verschillende omroepers hadden fans meegebracht en nadat in de ochtend de verplichte roep verkondigd was, wist Sjaak Baars, kampioen van het vorige jaar, dat er geduchte concurrenten aanwezig waren. Daarna mochten ze de jury verblijden met eigengemaakte teksten.
Volgens juryvoorzitter en acteur Dick Rienstra was het niveau bijzonder hoog en ontliepen de prijswinnaars elkaar niet veel.

Op de derde plaats kwam de kampioen van 1986, Sjaak Baars. Een zeer sterke tweede was Bertus van Brummelen uit Steenwijk. En de uiteindelijke kampioen werd Pieter Haringsma uit het Friese Sloten.

 In 1988 werd in de RAI “Sale 88” gehouden en het leek de organisatie leuk om daar het Nederlands kampioenschap omroepen aan te verbinden. Alle bekende omroepers waren present, met uitbreiding van Koos Verdonk uit De Rijp, Marten Dolstra uit Oldemarkt en Paul Vuyst uit Naarden. Weer was Pieter Haringsma onverslaanbaar, Paul Vuyst werd tweede en Sibe van der Meulen derde.

 Er volgde weer veel publiciteit over dit ambachtelijk fenomeen en zelfs de landelijke pers schuwde het niet om de omroepers in het zonnetje te zetten. Dit zette Bertus van Brummelen aan het denken. Hij maakte veel reclame en doordat hij regelmatig in den lande optrad, werd er wel eens gevraagd aan hem of hij nog meer omroepers kende die ook eens wilde komen roepen. Dit was een kolfje naar de hand van de ondernemende Bertus van Brummelen.

Hij schreef alle omroepers, die hij kende, aan om zich te verenigen in een vereniging die hij ‘Overkoepelend Orgaan van Stads- en Dorpsomroepers Nederland’ noemde.

 Als een geslaagde ondernemer wist hij als geen ander concoursen aan de man te brengen. Doordat hij elke organisatie, die een concours wilde hebben, wist te overtuigen dat de omroepers, die komen als ambassadeurs van hun eigen woonplaats, officieel door de burgemeester ontvangen dienden te worden, gaf dit een serieus gezicht aan het geheel.

Er werden steeds meer concoursen aangevraagd. Het omroepen was ontdekt door braderie en marktminnend Nederland. In 1989 waren er maar liefst zes concoursen o.a. in Purmerend, waar voor de eerste keer een vrouwelijke deelnemer, Lenie Geurts, deelnam. Zij vertegenwoordigde het Zuiderzeestadje Blokzijl. Na Purmerend werden er in Ravenstein, Steenwijk, Dokkum en Utrecht wedstrijden gehouden

De wedstrijd in Utrecht was op Hoog Catharijne en tevens het Nederlands Kampioenschap. Pieter Haringsma maakte daar zijn hattrick en werd voor de derde keer op een rij Nederlands kampioen.

Na 1989 werd Pieter nogmaals driemaal Nederlands kampioen.

Bertus zag dat de vereniging groeide, qua opdrachten en omroepers. Hij wilde er niet meer alleen voor verantwoordelijk zijn. Daarom werd er een vergadering belegd en daar kwam een bestuur uit. Bertus werd voorzitter, Muus Tromp penningmeester en Sibe van der Meulen secretaris en vice-voorzitter. Er werden afspraken gemaakt, wat een concours moest kosten en aan welke voorwaarden het moest voldoen. Tevens werd er een contributie bepaald.

Op 4 maart 1991 zijn, bij de notaris Pieter Bosch, de statuten van de vereniging met de naam: “Eerste Vereniging Stads- en Dorps- Omroepers Nederland”, vastgelegd en was E.V.S.D.O.N. geboren.

 

 

 

 

 

 

Contact

EVSDON
Bakkerhoekstraat 36
Belgiƫ - 8890 Dadizele
Nederland
Website