Rikken

Een potje rikken is een ritueel van de kaartspelers met elkaar aan tafel gaan en de week doornemen onder het genot van een hapje en een drankje. Al generaties lang wordt het kaartspel doorgegeven en verbindt het families en vrienden. Het heeft zijn oorsprong in Brabant en Limburg en is nauw verwant aan whist en bridge. Een belangrijk onderdeel van het spel is dat de regels verschillen per locatie en soms zelfs per vriendengroep.

“Het gevoel van met elkaar samen zijn, van jongs af aan, dat gun ik iedereen.”

– Jeroen van Esch, voorzitter van de Stichting Rikken (2026)

Het gaat om de gezelligheid

Rikken is een toegankelijk spel en de samenkomsten om het te spelen een laagdrempelige aanleiding om elkaar te ontmoeten. Het enige dat de spelers nodig hebben is een spel kaarten. De spelregels worden van generatie op generatie doorgegeven, vaak aan de keukentafel, in de sportkantine of in de kroeg. Het gaat niet om winnen, maar om het samenzijn. Zelfs bij online rikken (ontstaan tijdens de coronapandemie in 2020-2022) hebben spelers een vergelijkbaar gevoel. Voor velen is het een houvast in de week, een sociaal anker dat isolement doorbreekt en mensen verbindt. Spelen voor symbolische bedragen (voorheen centen en dubbeltjes) kan daaraan bijdragen, bijvoorbeeld als de inleg wordt opgespaard voor een gezamenlijk uitje.

Rikken: eenvoudig én complex

Hoewel het spel in een avond te leren is, zijn er veel regionale varianten. Iedere deelnemer speelt in wisselende teams dertien slagen, waarbij de troef de sterkste kleur is en de spelers door goed onthouden, samenwerken en een beetje geluk proberen minstens acht slagen te halen. Daarnaast bestaan er varianten zoals pieken, waarbij je juist maar één slag wilt halen, en misère, waarin je probeert geen enkele slag te maken. Omdat je ieder spel een andere medespeler hebt, en er steeds iemand anders met jouw kaarten meegaat, ontstaat er geen koppelvorming en blijft het spel sociaal en dynamisch. Daardoor verveelt het nooit en is het goed wekelijks te spelen. Met al dat strategische denken is het nog goed voor het geheugen ook.

“Je moet kaarten onthouden die gevallen zijn, zodat je weet wat resteert. En dan is het voortdurend kans berekenen. Hoe beter je onthoudt, hoe meer zekerheid je hebt. Je moet niet alleen geluk hebben, het is ook echt een vaardigheidsspel.”

– Ad van de Laar, secretaris van de Stichting Rikken (2026)

Zoveel soorten spelers als mensen

Tijdens het rikken komt iemands ware aard naar boven, dus spelers kennen elkaar door en door. Iets wat goed van pas kan komen, want het spel zit vol non-verbale bluf en samenwerking. Je hebt optimistische en pessimistische spelers, aanvallende en verdedigende spelers, teamspelers en individualistische spelers. Sommigen zijn heel erg met de eigen kaarten bezig en anderen zijn juist bezig met welke kaarten iedereen in handen heeft. De spelbeleving is intens, het kan heel persoonlijk worden. Dit zie je onder andere terug in het ‘nakaarten’, de discussie achteraf over hoe je had kúnnen spelen. Daarbij kan het er fanatiek aan toegaan. Bij sommige mensen heeft het nakaarten daardoor een negatieve bijklank, maar het is ook een manier om beter in het spel te worden. Het nakaarten is in feite competitiever dan het rikken zelf.

“De kracht van rikken is het samenwerken. De meeste mensen worden het blijste als ze met elkaar samen iets bereikt hebben. Het gaat helemaal niet om het aantal punten, het mooiste is dat iets precies goed uitpakt en je samen wint.”

– Jeroen van Esch, voorzitter van de Stichting Rikken (2026)

Gevleugelde uitspraken

Het rikken is doorspekt met allerlei lokale uitspraken die al generaties meegaan. Ze zijn half-grappig, half‑serieus, en iedereen die rikt herkent ze meteen. Zo zei de oma van de Brabantse neven Ad en Jeroen al dat ‘kaartgeld geleend geld is’. Na veertig jaar samen rikken kunnen ze dat bevestigen: als je naar de statistieken kijkt, kun je winst en verlies uiteindelijk tegen elkaar wegstrepen. Verder zeg je als je wilt troeven in een bepaalde kleur: ‘kleuren is beuren’. Kun je een slag pakken, dan moet je niet twijfelen: ‘halen is u geleerd’. Komt iemand mooi onderuit met een kleine kaart in de hoop dat er een hoge overheen komt, dan klinkt: ‘kleintjes trekken groot’. Deze en vele andere uitspraken hebben hun oorsprong in de rikcultuur.

Meer weten over rikken?

Bij ons bekend

Immaterieel erfgoed wordt in heel Nederland beoefend. Benieuwd welke gemeenschappen, stichtingen, cultuurdragers en enthousiastelingen zich actief inzetten om het rikken levend te houden? Hieronder vind je een overzicht van alle erfgoedgemeenschappen en -beoefenaars die bij ons bekend zijn en zich inzetten voor het rikken.

Draag jij ook bij aan het voortbestaan van dit spel en wil je jouw organisatie, vereniging of naam toevoegen aan deze pagina? Wat leuk! Stuur een mail naar info@immaterieelerfgoed.nl of bel ons op telefoonnummer 026 356113.

Gebruikte bronnen

Voor het schrijven van deze Inventarispagina hebben wij erfgoedbeoefenaren geïnterviewd. Mis je informatie of zie je onjuistheden? Laat het ons weten door een mail te sturen naar info@immaterieelerfgoed.nl.