De Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland bevat immaterieel erfgoed waarvan de erfgoedgemeenschap, groep of individu een borgingsplan heeft geschreven om het erfgoed toekomst te geven. Dat plan is getoetst door een onafhankelijke Toetsingscommissie. De erfgoedzorg wordt elke twee jaar geëvalueerd.

Beschrijving

Iedere Koningsdag verschijnt op de Markt in Boxtel de reus Jas de Keistamper. Als de burgemeester hem met ‘Jas, waor bende?’ heeft geroepen, spreekt hij de inwoners toe. Jas is een reus met een lengte van 3,45 meter. Hij staat symbool voor het stratenmakers ambacht en verpersoonlijkt het doorzettingsvermogen van Boxtelaren en de voortvarendheid van Boxtel (‘Keistampersdûrp’)

Het is de enige reus in Nederland die gedragen wordt door een sterke man die de romp en de kop torst. Het hoofd van Jas kan draaien, hij kan vooroverbuigen en een hand geven en hij beschikt over stemgeluid. Naast zijn optreden op Koningsdag is hij ieder jaar aanwezig op het zogenoemde Herfstfestijn op de Markt in Boxtel. Ook bezoekt hij, als ambassadeur van Boxtel, plaatsen in binnen- en buitenland. Namens het gemeentebestuur treedt hij op als pleitbezorger van Boxtelse belangen bij de Provincie en de landelijke politiek.

De Reus Jas de Keistamper is regelmatig aanwezig bij bijzondere gebeurtenissen in Boxtel, zoals het startsein voor de restauratie van de Sint Petruskerk en de opening van de Keulse Baan. In 2012 ontmoette Jas Willem-Alexander tijdens het Bevrijdingsfestival in Breda en in hetzelfde jaar vestigden Jas én Hanne mȋ de Moor in Deurne met 274 reuzen uit België, Frankrijk, Spanje en Nederland het wereldrecord als langste reuzenstoet.

Beoefenaars en betrokkenen

De Stichting Boxtel Vooruit is eigenaar van de reus en verantwoordelijk voor alle activiteiten die rond Jas de Keistamper plaatsvinden. De reus kan rekenen op een vast team van dragers en begeleiders. Wanneer Jas optreedt, zijn de twaalf dames van de dansgroep De Keigoeikes, de Keinderküpkes, een groep kinderen in klederdracht én de twaalf muzikanten van de Jasband de Keiknoepers erbij. Het gemeentebestuur van Boxtel speelt een faciliterende rol door diensten als PR en marketing, vergunning verstrekking en opslag te verlenen.

Geschiedenis en ontwikkeling

De huidige reuzentraditie in de Nederlanden grijpt terug op de ommegangen en de processies die nu nog vooral in België worden gehouden. In de Zuidelijke Nederlanden, waar de reformatie teruggedrongen werd en de stoeten door de straten konden blijven trekken, bleven reuzen een bekend fenomeen.

Jas de Keistamper uit Boxtel is van 1949. Zijn persoon verwijst naar de bijnaam van de Boxtelnaren. Aan het einde van de veertiende eeuw (1391) werd er in Boxtel gewerkt aan de verharding van een weg die deel werd van de verbinding Den Bosch-Boxtel-Eindhoven-Luik. Voor de aanleg was ‘reuzenkracht’ nodig, alle keien moesten met een keistamper worden aangestampt. De bijnaam ‘Keistamper’ voor de Boxtelaren werd een geuzennaam, symbool van voortvarendheid en doorzettingsvermogen.

Na de Tweede Wereldoorlog creëerde voorzitter Guus van de Meer, van Stichting Boxtel Vooruit (1925), de reus Jas de Keistamper. Op Koninginnedag 1949 verscheen Jas de Keistamper voor het eerst. Als promotor van de gemeente nam Jas deel aan reuzenstoeten in Nederland. Rond de jaren tachtig van de vorige eeuw kreeg hij gezelschap. Als eerste kwamen de Keinderküpkes, een groepje kinderen in klederdracht. Daarna volgden de dansgroep De Keigoeikes en de muziekgroep De Keiknoepers. Tijdens de viering van zijn zestigste verjaardag in 2009 kreeg Jas een vriendin, reuzin Hanne mȋ de Moor die Liempde symboliseert, dat in 1997 met een gemeentelijke herindeling bij Boxtel werd gevoegd. Het aantal reuzen in Nederland neemt langzaam toe, in het voorjaar van 2015 waren het er 29.

Borgingsacties

Voor de borging van de toekomst van Reus Jas de Keistamper worden de volgende acties ondernomen:

2016-2017

  • Potentiële vrijwilligers worden persoonlijk benaderd om een rol te gaan spelen binnen de structuur van Jas de Keistamper.
  • men gaat samenwerken met andere instellingen in het werven van vrijwilligers.
  • Via de commissie Jas de Keistamper blijft men het erfgoed van Jas uitdragen
  • De traditie wordt uitgedragen door middel van een permanente tentoonstelling over Jas in het Museum Boxtel.
  • Een prentenboek dat gebruikt wordt in onder meer kinderdagverblijven, crèches, peuterspeelzalen en kleutergroepen wordt door de gemeente aangeboden aan ouders van nieuwgeborenen bij aangifte op het gemeentehuis.

2012-2015

  • De scholenbezoeken van Jas worden uitgebreid en geïntensiveerd.
  • Er wordt nieuw promotiemateriaal onwikkeld zoals flyers en gadgets.
  • De huidige tentoonstelling wordt aangevuld met een paneel over de laatste vijf jaar.
  • De commissie Jas van de Stichting wordt uitgebreid met meer vrijwilligers dan de huidige drie bestuursleden.
  • Men gaat actief leden werven voor de dansgroep, de dragers en de rest van het gevolg.
  • Er wordt een projectplan ‘De toekomst van Jas de Keistamper’ opgesteld waarvoor uitwisseling gezocht wordt met andere reuzen in Nederland en Europa om te komen tot concrete plannen en acties.
  • De bekendheid en betekenis van Jas wordt verder uitgedragen in Boxtel, zeker in het kader van de 65e verjaardag van Jas in 2014.

Contact

Stichting Boxtel Vooruit
De Kaarsenmaker 8
5183 NK Boxtel
Website