Beleg en ontzet van de stad Huissen

Beschrijving

Het beleg en ontzet begint met de aanbestedingsvergadering. Tijdens de aanbestedingsvergadering kunnen de leden van het st. Gangulphus en het st. Laurentius bieden voor de functies. Het beleg en ontzet zelf vindt plaats op de zaterdag het dichtsbij het st. Jan feest (24 juni). Op die dag begint de traditie om 5 uur in de ochtend. Dan gaat de reveille ploeg op pad. Deze ploeg, vaak een muziekband en de kanonniers van de Gilden, wekt de koningen van het st. Gangulphus en het sint Laurentiusgilde en de burgemeester. Dat wekken gebeurd door middel van het gildenkanon. Om 8 uur verzamelen de andere leden van de gilden zich in het gildenhuis. Vervolgens trekken ze in rouw en stilte door het centrum van Huissen naar de Katholieke kerk. In de Katholieke kerk wordt een requiemmis gehouden ter ere van alle overleden gildenbroeders en -zusters, in de eigen gildenkapel. Na de kerkdienst gaan de gilden terug naar het gildenhuis. Daar verzamelen ook alle overige deelnemers (13 uur). Door loting wordt de groep dan in tweeen gesplitst. De ene groep speelt de Kleefse troepen en de andere groep speelt de Gelderse troepen. De koningen hebben van tevoren een Teerhuis uitgezocht. In het Teerhuis wachten de vrouwen de komst van de oorlogvoerende mannen af. Het aantal vrouwen loopt gestaag omlaag (zie bijlage). Rond 12 uur vertrekken de Gilden uit het gildenhuis, brengen de vrouwen naar het Teerhuis en splitsen de troepen. De Gelderse troepen gaan achter de dijk liggen (de belegeraars) en de Kleefse troepen blijven in de stad Huissen. De Gelderse troepen blijven op hun plek en de Kleefse troepen trekken rond door het centrum van Huissen. Om 14 uur gaan de Kleefse troepen vissen aan de strang (oude zijarm van de Rijn) om te laten zien dat ze genoeg eten hebben. Tijdens dat vissen vinden er schermutselingen plaats met de Gelderse en wordt de koning van de Kleefse gevangen genomen. Om 16 uur vindt de ontknopping plaats. Het vuurvechten boven het st. Jan's vuur. Beide troepen verzamelen zich en gaan schermutselingen aan totdat uiteindelijk de Kleefse winnen en de Gelderse aan de kant van de Kleefse staan. Dan gaan alle deelnemers in een overwinningsoptocht, onder klokgelui, naar het Gildenhuis waar een feestavond plaatsvindt. Voor de kinderen begint de dag om 10 uur bij de zaterdagschool.  De kinderen worden bevrijd door de Wildeman, een spion van Gelre, en trekken met hem de rest van de dag door de stad. Het geheel wordt afgesloten met een afrekeningsvergadering, twee weken later. 

Beoefenaars en betrokkenen

Leden en buitengewoon leden van het st. Gangulphus en het st. Laurentius gilde. 

Stichting 1411-1661. Deze stichting beheert formeel de pakken en de attributen van de gilden.

Kinderen die de zaterdagschool bezoeken en/of meelopen met de Wildeman. De zaterdagschool is een school opgezet voor schoolkinderen die de kinderen vrijwillig bijwonen. Tijdens de zaterdagschool wordt de geschiedenis van Huissen en het sint Gangulphus en sint Laurtentiusgilde uitgelegd. 

Andere bevrienden verenigingen uit Huissen met een cultureel/historisch karakter (Historische kring, vrienden van Huissen, Kroanige Zwaone) en gilden en schutterijen uit Brabant en Limburg (niet elk jaar). 

Inwoners van Huissen (als toeschouwer)

Geschiedenis en ontwikkeling

De exacte geschiedenis en ontwikkeling van de traditie zijn niet helder gedocumenteerd. 

Duidelijk is dat de traditie in het begin alleen uit een herdenking bestond en dat in de loop der jaren allemaal elementen zijn toegevoegd. Na de tweede wereldoorlog is uitgegroeid tot het evenement dat we vandaag de dag kennen. 

Wel is duidelijk dat met verschillende oorlogen het herdenken stil heeft gelegen. Tijdens de tweede wereldoorlog is het beleg en ontzet ook niet herdacht. 

Voor de oorlog was er reeds de traditie van Klein Evertje. Dit is later uitgegroeid tot de Wildeman. Een figuur dat een spion moet voorstellen en de kinderen van school 'bevrijd'. 

Vanaf de jaren '50 is men begonnen met het organiseren van het Teerhuis, hoewel daar pas vanaf 1989 ook presentielijsten van beschikbaar zijn. In de jaren '50 zijn ook de contouren gezet voor hoe de traditie nu wordt beleefd. 

Tot 1989 werd het beleg en ontzet herdacht op de maandag het dichtbij de feestdag van st. Jan. De Wildeman 'bevrijdde' toen ook de basisschoolkinderen van school. In 1989 is het beleg en ontzet verplaatst naar de zaterdag het dichtsbij de feestdag van st. Jan. 

Vanaf 1967 schomelt het aantal deelnemers tussen de 40 en 60 (zie bijlage). Daarnaast zijn er zo'n 20 kinderen de hele dag actief met de Wildeman en zijn er rond de 100 toeschouwers tijdens het vuurvechten. Die toeschouwers kijken op de dijk naar het vuurvechten. 

De afgelopen jaren is geprobeerd de traditie meer een open traditie te maken. Zo is er een zaterdagschool gekomen voor jonge kinderen, die daarna kunnen aansluiten bij de Wildeman. Daarnaast is er ook verbinding gezocht met andere verenigingen die deelnemers leveren voor het beleg en ontzet. Dat is ook te zien in het deelnemersaantal dat na 2012 omhoog gegaan is (zie bijlage). Er is een commissie bezig incrementeel deze veranderingen door te voeren zodat de traditie een meer open karakter krijgt en ook een grotere aantrekkingskracht krijgt dan alleen de gilden. 

Het evenement is dus gebaseerd op een historische gebeurtenis dat in eerste instantie alleen als een herdenking werd herdacht. In de loop der jaren meerdere elementen kreeg tot het een naspeling en groot evenement werd. In al die jaren hebben het gilden het evenement georganiseerd.