• Markten en jaarfeesten

Schagen is een plek waar veel wordt georganiseerd en dat zie je terug in het straatbeeld als je de Markt oploopt. Het zit hem in ogenschijnlijk kleine dingen, zoals de verlaagde stoepen in verband met de harddraverij en de afgedekte putten voor de palen waar het paasvee aan wordt vastgezet. De Paasveetentoonstelling wordt sinds 1893 jaarlijks georganiseerd in het hart van Schagen en bestaat inmiddels naast het keuren van vleesvee uit een show met kleine dieren, het tonen van ontwikkelingen in landbouwmechanisatie en een markt met kramen.

"Een gevleugelde uitspraak bij Paasvee Schagen is: “Zonder vee, geen paasvee.”'

– Joep Dekker, penningmeester van de Vereeniging tot het houden van Jaarlijkse Paaschtentoonstelling van Vee te Schagen (2026)

Schager tradities

Heb je het over Schagen, dan heb je het al snel over de tien West-Friese folkloredagen, de harddraverij en natuurlijk de Paasveetentoonstelling. De ‘Paasvee’ wordt jaarlijks als eerste van de drie georganiseerd op de woensdag tien dagen voor Pasen, van pakweg half tien ’s ochtends tot half twee ’s middags. Het is de enige paasveetentoonstelling in Nederland die nog altijd op de oorspronkelijke locatie in de openlucht wordt gehouden.

Van oudsher was het doel om aan het eind van de vastentijd de beste dieren uit de omgeving te tonen en vervolgens te slachten voor Pasen. De Paasveetentoonstelling is ooit klein begonnen en is langzaam uitgegroeid tot het evenement dat het vandaag de dag is. Het vleesvee wordt rond de Grote Kerk tentoongesteld en de show met de kleine dieren zoals konijnen en kippen vindt plaats in winkelcentrum Makado. De ontwikkelingen op het gebied van landbouwmechanisatie en de markt met stalletjes van de lokale detailhandel zijn in de aangrenzende winkelstraten te vinden.

Na de mond-en-klauwzeercrisis van 2001 namen de aantallen dieren door strengere regelgeving sterk af en bleven uiteindelijk alleen runderen over. Veel andere veetentoonstellingen konden niet meer voldoen aan de nieuwe eisen zoals het verplicht wassen van veewagens, waardoor de shows op vrijwel alle andere locaties stopten. Inmiddels bestaan alleen de paasveetentoonstellingen van Rhenen en Schagen nog.

Opbouw en keuring

Op dinsdag wordt het zand om de Grote Kerk gestort, een baal stro per dier geleverd en gaan de palen met balies, drinkbakken voor de dieren, het wegdek in. Woensdag arriveren de dieren rond zes uur ’s ochtends en worden ze na een opfrisbeurt vastgezet. Om negen uur vindt de opening plaats in het Slot achter de kerk, veelal met een prominent persoon uit de landbouw of iemand uit de politiek.

De keuringen vinden in de ochtend plaats, met rond het middaguur de finale. Een jury van vakmensen doet de keuringen. Voor het slachtvee zijn dat veehandelaren en slagers, en die kijken bijvoorbeeld naar de vetbedekking van het dier en naar de fijnheid van het vlees. Het jongvee of weidevee (0-2 jaar) wordt beoordeeld door fokkers. Er wordt onderscheid gemaakt tussen mannelijke en vrouwelijke dieren, zwartbont, roodbont en witblauw. Uiteindelijk worden negen kampioenen geselecteerd en daaruit wordt het mooiste dier gekozen van de in totaal pak ’m beet honderdtwintig dieren die aan de tentoonstelling deelnemen.

In de hoogtijdagen, zo’n tachtig jaar geleden, stonden er wel driehonderd dieren om de Grote Kerk. In 2001 is dat door de MKZ-uitbraak gezakt tot honderd. Daarna trok het weer iets aan en inmiddels zitten de aanmeldingen redelijk constant rond de honderdtwintig. Het maximale aantal dieren dat kan deelnemen is nu door toegenomen wet- en regelgeving honderdvijftig,  en dat heeft onder meer te maken met dierenwelzijn. Ook de aanwezigheid van een veearts maakt onderdeel uit van de protocollen.

Van generatie op generatie

De Vereeniging tot het houden van Jaarlijkse Paaschtentoonstelling van Vee te Schagen is opgericht op 20 april 1893. Inmiddels heeft de vereniging ruim zeshonderdvijftig leden, een actief bestuur en een grote groep vrijwilligers. Dankzij de enthousiaste veehouders, fokkers en slagers die jaarlijks betrokken zijn, staat de Paasvee landelijk bekend om zijn kwaliteit.

In de afgelopen twintig jaar is de Schager Paasvee opnieuw opgebouwd met de hulp van financiële ondersteuning vanuit de horeca, verjonging van het bestuur, een uitgebreide website, een draaiboek en digitale processen voor inschrijving en keuring. Een professionalisering die het voortbestaan van de Paasveetentoonstelling ondersteunt, want de wet- en regelgeving zal ook in de toekomst strenger worden.

Het lentegevoel

De kracht van dit evenement is niet alleen terug te zien in de organisatorische ontwikkeling, maar juist ook in wat het voor veel mensen betekent. De Paasveetentoonstelling is ieder jaar weer een feestelijke reünie van (oud‑)Schagenezen, familie en vrienden, oud en jong – tegenwoordig barst de strijd onder de jongere generaties van tevoren al los op social media.

Het is het eerste feest van het jaar en het evenement trekt gemiddeld vijfduizend bezoekers. Na het officiële gedeelte overheerst ’s middags op de markt het feestgedruis. Op die feestelijkheden komen nog eens tien- tot vijftienduizend mensen af.

“Het is echt een gevoel van het is weer lente. Je ziet overal bekenden. ‘Hé, goedemorgen, hoe is het?’ Onderwijl verbaas je je over de grote trekkers. Het is een soort reünie.”

– Bart Jansma, inwoner Schagen (2026)

Bij ons bekend

Immaterieel erfgoed wordt in heel Nederland beoefend. Benieuwd welke gemeenschappen, stichtingen, cultuurdragers en enthousiastelingen zich actief inzetten om de Paasveetentoonstelling in Schagen levend te houden? Hieronder vind je een overzicht van alle erfgoedgemeenschappen en beoefenaars die bij ons bekend zijn en zich inzetten voor de Paasveetentoonstelling Schagen.

Draag jij ook bij aan de Paasveetentoonstelling en wil je jouw organisatie, vereniging of naam toevoegen aan deze pagina? Wat leuk! Stuur een mail naar info@immaterieelerfgoed.nl of bel ons op telefoonnummer 026 356113.

Gebruikte bronnen

Voor het herschrijven van deze Inventarispagina hebben wij erfgoedbeoefenaren geïnterviewd en gebruikgemaakt van onderstaande bron. Mis je informatie of zie je onjuistheden? Laat het ons weten door een mail te sturen naar info@immaterieelerfgoed.nl.

  • 125 jaar paasvee-tentoonstelling (Paasvee-tentoonstelling Schagen, 2017).

Laatst bijgewerkt: februari 2026