Wat zeker is, is dat een traditie niet zomaar verdwijnt nu deze verboden is. We zullen met z’n allen nieuwe tradities vormen, die uiteindelijk misschien wel de plek innemen van het thuis afsteken van vuurwerk. Want het afsteken van een vuurpijl of een duizendknaller gaat over méér dan het vuurwerk: het gaat over samen buiten zijn, een glas bubbels in de hand, het nieuwe jaar in knallen.
Saskia van Oostveen, directeur bij Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN)
Bij KIEN denken we dagelijks na over wat nou precies de kern is van immaterieel erfgoed. Bijvoorbeeld vragen als: wat zijn de kernelementen van de oude traditie die mensen missen? Zijn die in te passen in een alternatief? Hierover gaat KIEN graag met mensen én overheden in gesprek in 2026.
Ik kijk met tevredenheid terug op 2025 voor KIEN. We maakten een start met de uitvoering van ons beleidsplan 2025-2028: Koers zetten voor levend erfgoed. Deze staat in het teken van meer samenwerking, zowel intern binnen KIEN en het Openluchtmuseum, als extern. KIEN heeft de samenwerking versterkt met een aantal partners, zoals OPEN, RCE/Faro, het Netwerk Levend Erfgoed, de Erfgoedacademie en Imagine IC. Ik blij met de BAC, de Bestuurlijke Afspraken Cultuurbeoefening, waarin immaterieel erfgoed een duidelijk plek gekregen heeft. Nu gaan we kijken hoe de verschillende overheidslagen beter kunnen samenwerken en (immaterieel) erfgoedbeoefenaars kunnen ondersteunen.
We hebben banden versterkt met bekende erfgoedgemeenschappen en kennisgemaakt met heel veel nieuwe organisaties en erfgoedbeoefenaars. Daar zijn we heel blij mee, want van de beoefenaars horen we wat er speelt, waar zij mee te maken hebben en tegenaan lopen. Zo kunnen we hen ondersteunen in de borging van immaterieel erfgoed en kunnen we bijdragen aan een klimaat waarin immaterieel erfgoed kan groeien en bloeien.
Een van de andere speerpunten in 2025 was het heropenen van de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland. Na een jaar reflecteren, bijschaven en overleggen, konden we in juni de nieuwe opzet presenteren. We zijn heel blij met de nieuwe manier van werken, die veel beter aansluit bij de behoeften uit het veld. Maar: De inventaris is een jaar dicht geweest, wat betekent dat er nu heel veel beoefenaars van immaterieel erfgoed staan te trappelen om bijgeschreven te worden. Daar gaan we in het nieuwe jaar hard mee verder. Ook zal de nieuwe inventaris langzaam steeds meer zichtbaar worden in de website van KIEN.
We legden een aantal internationale werkbezoeken af. Zo werkten we samen met overheden en gemeenschappen in Suriname aan het inventariseren van immaterieel erfgoed. We deelden deze kennis ook in Tanjung Pinang (Indonesië), waar we samen met lokale overheden, studenten en erfgoedgemeenschappen immaterieel erfgoed in kaart brachten met het oog op gebiedsontwikkeling. We gaan in 2026 deze methodiek verder uitwerken zodat die ook op andere plekken in de wereld ingezet kan worden.
Waar ik heel erg blij mee en ook echt trots op ben, is dat we dit jaar op Curaçao de nominatieprocedure voor het Koninkrijk hebben kunnen afmaken om immaterieel erfgoed voor te dragen voor de internationale lijsten van Unesco. Voorheen was dat alleen mogelijk vanuit (Europees) Nederland. Sinds 2019 werken we met alle zes de eilanden binnen het Koninkrijk aan deze procedure, die in 2025 werd aangenomen door de ministers en gezaghebbers binnen het Koninkrijk. In de toekomst zal Nederland dus ook vormen van immaterieel erfgoed voordragen voor de Representatieve Lijst van Unesco vanuit het Nederlands Caribisch gebied. Maar voor dat zover is, mag Europees Nederland nog een nominatie indienen. In 2025 vroegen we bij gemeenschappen uit wie dat zou willen. Begin 2026 adviseert de Raad voor Cultuur de Minister hierover. De minister maakt naar verwachting in april 2026 bekend welk immaterieel erfgoed voorgedragen gaat worden. Voor KIEN start er dan een intensieve periode van samenwerken met de betreffende erfgoedbeoefenaars, om het nominatiedossier samen te stellen, dat voor 1 april 2027 bij Unesco ingediend moet worden. Dan duurt het nog tot december 2028 voordat iets op de Unesco lijst kan komen. Een lang traject dus.
Wat kunnen jullie nog meer van KIEN verwachten in 2026? We organiseren een tweedaags immaterieel erfgoed FestIEval in het Openluchtmuseum op 20 en 21 juni. Daar kijken we erg naar uit. Het hele museum zal in het teken staan van immaterieel erfgoed en veel immaterieel erfgoedgemeenschappen presenteren zich.
We organiseren weer een IE-dag, naar verwachting in oktober. Verder lanceren we onze nieuwe huisstijl en logo, presenteren we de allereerste KIEN Podcast, gaan we met beleidsmakers in gesprek hoe je immaterieel erfgoed kunt opnemen in beleid, gaan we aan de slag met ethische vraagstukken, en gaan we heel erg veel immaterieel erfgoed inventariseren. We kijken uit naar dit nieuwe jaar. Heb je vragen voor ons? Heb je een sparringpartner nodig om mee te denken, heb je een goed idee? Laat het ons weten! We kijken er naar uit om samen met jullie de wereld mooier te maken door immaterieel erfgoed te versterken.
Winterse groeten, namens heel KIEN,
Saskia van Oostveen