Rond de langste dag van het jaar, 21 juni, vindt in Harlingen het Lanenkaatsen plaats. Een week lang spelen kaatsteams vanaf half zeven ’s avonds totdat het donker wordt op de Lanen, een straat in Harlingen. De toeschouwers die in het speelvlak zitten, geven commentaar. Er klinkt gejuich en gelach.
Wat is Lanenkaatsen?
Ruim driehonderd deelnemers uit heel Friesland en omstreken doen mee met het Lanenkaatsen. Iedereen kan zich ervoor aanmelden. Harlingen kent een eigen variant van het in Friesland populaire kaatsspel. Twee ‘parturen’ (teams) van drie personen spelen tegen elkaar. Op de Lanen zijn zes perken afgetekend. De kunst is om de kaatsbal – een holle gummibal – met de hand zo te slaan dat deze binnen de perken (het speelveld) blijft en de tegenstander deze niet kan terugslaan.
Niels Outhuijse is bestuurslid van de Stichting Comité Lanenkaatsen en doet al van jongs af mee met Lanenkaatsen. Zijn opa en vader zaten eerder ook in het bestuur. “De huizen vormen de uitlijnen van het speelveld. Als de bal tegen een huis komt dan is de bal ‘kwaad’ ofwel uit. Het publiek dat op de stoep staat of zit, speelt een rol bij het Lanenkaatsen. Een toeschouwer vangt wel eens per ongeluk een bal. Dat levert hilarische momenten op, want dit beïnvloedt welke partij punten scoort. En een kaatser springt wel eens over een bankje heen om het beslissende punt te kunnen maken.”
Op de Lanen klinkt tijdens het kaatsspel muziek, waaronder veel Friese liedjes, en de huizen zijn versierd met vlaggen. Op vrijdagavond speelt een band voorafgaand aan de finales het Friese volkslied en tussen de partijen door feestmuziek.
Afvalrace en finale
Kaatsers kunnen zich in april aanmelden voor een van de zeven groepen. Er zijn groepen voor mannen en vrouwen, en ook zijn er teams van verschillende leeftijdscategorieën. De samenstelling van de teams vindt plaats via loting. Onderdeel van de traditie is dat je ‘je bij je lot neerlegt’. Van maandag tot en met donderdag zijn de voorrondes. Dan strijden de kaatsteams in zeven groepen in een afvalrace tegen elkaar. Op donderdagmiddag is het schoolkampioenschap Lanenkaatsen. De finales vinden plaats op vrijdag. De finalespelers dragen dan de traditionele rood-witte Friese sjerpen. De winnaars krijgen een bloemenkrans, een geldprijs en prijzen die lokale bedrijven beschikbaar stellen. Het winnende team gaat op de foto en die wordt toegevoegd aan de eregalerij met foto’s van alle winnaars van 1950 tot nu.
"Een toeschouwer vangt wel eens per ongeluk een bal. Dat levert hilarische momenten op, want dit beïnvloedt welke partij punten scoort. En een kaatser springt wel eens over een bankje heen om het beslissende punt te kunnen maken."
– Niels Outhuijse, bestuurslid Stichting Comité Lanenkaatsen (2025)
Organisatie Lanenkaatsen
Het bestuur van Stichting Comité Lanenkaatsen regelt alle voorbereidingen en zorgt ervoor dat de wedstrijdweek goed verloopt. Een groep van ruim tachtig vrijwilligers helpt mee. Ze vervullen functies als: wedstrijdleiding, scheidsrechter en hoofdscheidsrechter – het ‘keurmeesterkorps’ -, omroeper en fotograaf. Er is een werkploeg die op- en afbouwt. De medewerkers van de ‘Lanenshop’ zetten zich in voor de catering, loting en informatievoorziening.
Gedurende de week komen duizenden mensen kijken. Dit zijn bewoners van de Lanen, inwoners van Harlingen en omstreken, veel Friezen, en dagjesmensen en toeristen. De bewoners van de Lanen stellen hun gevels ter beschikking voor versiering en offeren tijdelijk hun parkeerplaatsen op. Het evenement wordt financieel mogelijk gemaakt door sponsoring vanuit het bedrijfsleven en de middenstand van Harlingen en omstreken en door de ruim tweehonderdvijftig ‘vrienden van het Lanenkaatsen’. Sinds enkele jaren is er een onderscheiding voor mensen die zich, in welke vorm dan ook, hebben ingezet voor het Lanenkaatsen: de Levi Pais Plaquette.
“Het Lanenkaatsen is elk jaar echt een reünie, oud-Harlingers komen ervoor terug. Het is gezellig en het spel wordt nergens anders zo gespeeld als in Harlingen.”
– Niels Outhuijse (2025)
Geschiedenis Lanenkaatsen
In de jaren dertig van de twintigste eeuw kaatsten jongeren al op de Lanen en de Kleine Ossenmarkt in Harlingen. Dit gebeurde op initiatief van de joodse familie Pais, die een groentezaak had en beloningen beschikbaar stelde, zoals kokosnoten en pinda’s. In 1950 blies de buurtcommissie de traditie van het Lanenkaatsen nieuw leven in.
In de jaren zeventig werd het evenement steeds bekender in de regio. Ook kaatsers uit omliggende dorpen meldden zich aan. Enkele scheidsrechters leidden de partijen. De groep scheidsrechters groeide in de loop van de tijd uit tot een keurmeesterkorps.
Eind jaren tachtig deden er voor het eerst vrouwen mee met een eigen groep. De laatste jaren zijn er twee damesgroepen: een in de leeftijdscategorie 11-35 en een van 36 jaar en ouder.
In 2024 vierde Stichting Comité Lanenkaatsen haar vijfenzeventigjarige jubileum en bracht toen een boek uit getiteld Lanenkaatsen, vol informatie, foto’s en links naar online materiaal.
Draaiboek voor de toekomst
Volgens Outhuijse heeft het bestuur een stevig draaiboek. Dat vormt sinds januari 2025 de basis voor de activiteiten. Het werven van vrijwilligers, zoals scheidsrechters, is heel belangrijk. Het keurkorps telt zo’n zestig vrijwilligers. Om jongeren te enthousiasmeren voor het Lanenkaatsen gaan leden van het bestuur met de lokale kaatsvereniging naar scholen. Het bestuur zal in 2026 gaan onderzoeken of mensen met een beperking het leuk zouden vinden om mee te doen.
Bij ons bekend
Immaterieel erfgoed wordt in heel Nederland beoefend. Benieuwd welke gemeenschappen, stichtingen, cultuurdragers en enthousiastelingen zich actief inzetten om Lanenkaatsen in Harlingen levend te houden en door te geven? Hieronder vind je een overzicht van alle erfgoedgemeenschappen en beoefenaars die bij ons bekend zijn en zich inzetten voor het Lanenkaatsen (in Harlingen)
Draag jij ook bij aan Lanenkaatsen in Harlingen en wil je jouw organisatie, vereniging of naam toevoegen aan deze pagina? Wat leuk! Stuur een mail naar info@immaterieelerfgoed.nl of bel ons op telefoonnummer 026 356113
Gebruikte bronnen
Voor het herschrijven van deze Inventarispagina hebben wij erfgoedbeoefenaren geïnterviewd en gebruikgemaakt van de onderstaande bronnen. Mis je informatie of zie je onjuistheden? Laat het ons weten door een mail te sturen naar info@immaterieelerfgoed.nl.
Laats bijgewerkt: juli 2026.