Van wekelijkse handwerkavonden tot intieme gesprekken over identiteit: Dora laat zien hoe ambachten zoals borduren, quilten en kruissteken kunnen uitgroeien tot manieren om je stem te laten horen, elkaar te vinden en nieuwe vormen van familie te creëren. In diens verhaal worden naald en draad een middel om je eigen pad te volgen, dwars door conventies heen, en om queer ervaringen tastbaar te maken.
Dit artikel maakt deel uit van het dossier Queer immaterieel erfgoed. Bij het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland bundelen we in dit dossier verschillende perspectieven, verhalen en voorbeelden van queer immaterieel erfgoed Denk aan handwerken, drag of zines – maar ook aan plekken zoals De Kurk, waar erfgoed ontstaat in het samen doen, delen en doorgeven. Zo ontstaat ruimte voor verdieping én meerstemmigheid.
De kracht van queer handwerkcollectieven
Handwerken is al langer een vorm van verzet, zowel voor mij persoonlijk als voor grotere groeperingen in de maatschappij – ook door de geschiedenis heen. In de eerste bijdrage van dit dossier over Queer immaterieel erfgoed kon je hier al over lezen. Rozemarijn van de Wal lichtte daarin enkele voorbeelden uit waarin immaterieel erfgoed wordt ingezet om aandacht te vragen voor kwesties zoals ongelijkheid, discriminatie, racisme en de opwarming van de aarde.
Tijdens mijn afstudeeronderzoek aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht verdiepte ik me in deze vormen van verzet door middel van textiele handwerken, specifiek binnen de Queer gemeenschap. Na onderzoek naar het thema en het schrijven van mijn scriptie volgde het praktische deel van het afstuderen aan de kunstacademie. Samen met veertien Queer handwerkers maakte ik een expositie over Queer zijn, gemeenschap vinden door handwerk en jezelf zichtbaar maken. Dit deed ik in samenwerking met de Queer Needlework Circle (hierna QNC).
Foto van de Queer Crafts Exhibition die Dora Derks, samen met de Queen Needle Circle organiseerde. De gehaakte pannenlap links is werk van Dora. Foto door Theodoor Adriaans.
De QNC komt elke week samen om te handwerken en organiseert maandelijks gratis workshops. Alles gebeurt op vrijwillige basis, door mensen uit de Queer gemeenschap: Queer makers met een hart voor textiel en voor elkaar. Toen ik de QNC tijdens mijn onderzoek tegenkwam, dompelde ik me onder in het warme bad van Queer handwerk. Het samenkomen, het uitwisselen van technieken en materiaal, het gevoel van nieuwgevonden familie, de geborgenheid en vooral ook de humor raakten me diep.
Ik wist al snel dat ik deze mensen een platform wilde geven. Hun drive om hun verhaal door middel van textiel te vertellen inspireerde me mateloos. We werkten samen aan een tentoonstelling die in eerste instantie tijdens mijn afstuderen zou worden getoond. Later werden we bovendien gevraagd om deel te nemen aan het Utrecht Queer Culture Festival. In de Bibliotheek Utrecht toonden we ons werk met bijbehorende beschrijvingen. Veel van ons waren zelf aanwezig tijdens de tentoonstelling, en we organiseerden een klein randprogramma: een handwerkavond, een filmvertoning van FA-SCHÖN van Theodoor Adriaans en een workshop.
Werk dat werd tentoongesteld tijdens de Queer Crafts Exhibition. Foto door Theodoor Adriaans
Voor mij is het verweven van mijn identiteit en politieke standpunten in mijn werk erg belangrijk. Handwerk is een vorm waarin ik mijn mening kan gieten en waarin ik me kan uitspreken. Tijdens mijn afstudeeronderzoek en door de interviews met verschillende Queer makers ontdekte ik dat Queer gedachtegoed juist gaat over het geven van je eigen draai aan dingen. Het durven denken buiten gebaande paden en conventionele kaders zie ik ook terug in het Queer handwerk dat mensen om me heen maken.
Een gehaakte pannenlap van Dora met het woord 'Queer' erop. Dora is pannenlappen gaan haken, omdat haar oma en overgrootoma dat ook deden. Ze geeft er een activistische en queer draai aan. 
Queer handwerk is een plek waar je je verhaal kwijt kunt, waar je gemeenschap vindt en waar ruimte is omdat niemand zich iets aantrekt van ‘hoe het zou moeten’. Ik heb bijzondere mensen ontmoet, mooie dingen teweeggebracht, goede gesprekken gevoerd, mijn handwerkvaardigheden uitgebreid, mijn activisme verdiept en ben vooral dichter bij mezelf gekomen. Daar ben ik alle Queer handwerkers die ik de afgelopen jaren heb ontmoet ontzettend dankbaar voor. The future = Queer!
Meer info over de expositie:
queerneedleworkcircle.com/projects/queer-crafts-exhibition
Meer info over de Queer Needlework Circle:
queerneedleworkcircle.com
@queerneedleworkcircle op Instagram
Ook handwerken met anderen?
@queer_craftcircle in Utrecht
Ben je zelf betrokken bij een voorbeeld van queer immaterieel erfgoed of ken je hier nog een goed voorbeeld van? Neem gerust contact op met ons via: info@immatereelerfgoed.nl
Dossier: Queer immaterieel erfgoed
Dit artikel is onderdeel van het Dossier: Queer immaterieel erfgoed. In een dossier bundelen we bij het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland verschillende perspectieven, verhalen en voorbeelden rond één thema. Zo ontstaat er ruimte voor verdieping én meerstemmigheid. Dossiers zijn work in progress, en vullen we samen met de mensen over wie het gaat.
