Wetenschappelijk medewerker en historica Rozemarijn van de Wal trapt het dossier Queer immaterieel erfgoed af met een artikel waarin ze haar fascinatie deelt voor handwerken als ‘future-making practice’. Ze laat zien waarom juist deze vormen van erfgoed meer zichtbaarheid verdienen.
Maar wacht – een dossier? Ja! Bij het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland bundelen we in een dossier verschillende perspectieven, verhalen en voorbeelden rond één thema. Zo ontstaat ruimte voor verdieping én meerstemmigheid.
Handwerken als middel voor verandering
Samen breien voor het klimaat, black lives matter spandoeken borduren, of quilten om aandacht te vragen voor de lange wachtlijsten in de transzorg. Het zijn stuk voor stuk voorbeelden waarbij immaterieel erfgoed wordt ingezet als een manier om aandacht te vragen voor kwesties zoals ongelijkheid, discriminatie, racisme of de opwarming van de aarde. Deze toepassing van immaterieel erfgoed kent een lange geschiedenis. Begin 20e eeuw bijvoorbeeld, gebruikte de kiesrechtbeweging hand-geborduurde vaandels waarmee ze de straat op gingen om aandacht te vragen voor de politieke rechten van vrouwen.
Handwerken om je pronouns kenbaar te maken aan de wereld. Ook dat is een voorbeeld van queer crafts. Foto door Ehimetalor Akhere Unuabona via Unsplash.
Of denk aan het Amerikaanse Aids Memorial Quilt waarmee sinds 1985 wordt stil gestaan bij de slachtoffers van het HIV virus. Een recenter voorbeeld is het ‘knitting for hope’ project uit 2010 uit Peru. In de hoofdstad Lima verzamelde Ayacucho vrouwen zich op straat en breide samen een kilometer lange sjaal om daarmee hun familieleden en geliefden die tijdens de interne conflicten de jaren ’80 en ’90 spoorloos waren verdwenen te herdenken.
Foto van het Aids Memorial Quilt bij het Washington Memorial. Foto via Wikimedia Commons
Een persoonlijke fascinatie
Als historica met een specialisatie in thema’s rondom gender en diversiteit, ben ik altijd geïnteresseerd geweest in deze geschiedenis. In mijn functie als onderzoeker bij KIEN wil ik beter gaan begrijpen welke rol handwerken vandaag de dag speelt in de Nederlandse samenleving. Ik heb me hierbij laten inspireren door auteur Julia Brian Wilson die spreekt van handwerken als een future-making practice. Ze wil hiermee de aandacht leggen op de rol van het maakproces in het creëren van een andere toekomst. Of het nu gaat om borduren om aandacht te vragen voor ongelijkheid of het klimaat, het maken van je eigen kleding om daarmee de complexiteit van wie je bent beter te kunnen uitdrukken, of handwerken als een vorm van therapie (en vaak een combinatie van alle drie), het met je handen iets maken wordt een manier om te bouwen aan een andere, inclusievere, duurzame toekomst.
In november 2024 ging Van de Wal in gesprek met queer makers Dora Derks en Elze Kloen over de relatie tussen handwerk, queer identiteit en activisme.
Queer perspectieven in de praktijk
Toen ik me begon te verdiepen in de rol van handwerken vandaag de dag stuitte ik al gauw op vele voorbeelden vanuit de queer gemeenschap. Ik kwam allemaal initiatieven en voorbeelden tegen van mensen die zich identificeren als queer en immaterieel erfgoed gebruiken om bijvoorbeeld uitdrukking te geven aan hun identiteit of om aandacht te vragen voor maatschappelijke kwesties zoals discriminatie, anti-kapitalisme en ongelijkheid. Denk hierbij aan het maken van zines, het naaien van kleding, vormgeven van drag personae, maar ook aan quilten, borduren en andere vormen van handwerk. Naar aanleiding van de inspirerende gesprekken die ik met deze mensen voerde ontstond het idee voor een dossier gericht op voorbeelden van queer immaterieel erfgoed met speciale aandacht voor handwerken en gerelateerde ambachten.
Mijn wens is hiermee om zichtbaarheid en bewustzijn te genereren voor het belang en de betekenis van deze vormen van erfgoed – ook met het oog op het feit dat de geschiedenis en erfgoed van de queer gemeenschap in Nederland nog te vaak onderbelicht blijft. Daarom wordt dit dossier de komende maanden gevuld met bijdragen die zijn geschreven door mensen uit de queer community waarin ze vertellen over welke vormen van immaterieel erfgoed belangrijk voor hen zijn en waarom. Duik in het dossier en leer meer over queer immaterieel erfgoed in Nederland!
Ben je zelf betrokken bij een voorbeeld van queer immaterieel erfgoed of ken je hier nog een goed voorbeeld van? Neem gerust contact op met dr. Rozemarijn van de Wal via: r.vandewal@immaterieelerfgoed.nl of 06 57 44 94 80
Dossier: Queer immaterieel erfgoed
Dit artikel is onderdeel van het Dossier: Queer immaterieel erfgoed. In een dossier bundelen we bij het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland verschillende perspectieven, verhalen en voorbeelden rond één thema. Zo ontstaat er ruimte voor verdieping én meerstemmigheid. Dossiers zijn work in progress, en vullen we samen met de mensen over wie het gaat.
