Buitentheater

Theater kent veel verschillende verschijningsvormen, maar wat ze gemeen hebben is dat je als toeschouwer wordt meegenomen in de fantasie van de makers. Meestal is een voorstelling in een theater of concertzaal, en koopt het publiek hiervoor een toegangskaartje. Het buitentheater is hier een uitzondering op, want hierbij wordt het publiek in een straat, op een plein of in een park verrast door artiesten die een lach of een traan op de gezichten van de toeschouwers toveren.

“Buitentheater daagt je uit, raakt je, laat je anders kijken en het verbindt mensen.”

– bezoeker buitentheater (2026)

Wagenspel

Het buitentheater grijpt onder andere terug op een van de vroegste vormen van theater zoals we dat tegenwoordig kennen: het wagenspel. In de middeleeuwen waren de preken in de kerk nog in het Latijn, en veel mensen konden die niet verstaan omdat ze de taal niet spraken. Daarom speelde men deze verhalen op het plein voor de kerk na op een platte boerenwagen. Daarnaast kunnen ook de acts uit het circus als voorloper van het buitentheater gezien worden.

Onder buitentheater kunnen dan ook allerlei theatervormen vallen, zolang ze maar in de openbare ruimte plaatsvinden en voor de toeschouwer gratis te bewonderen zijn. Het vermaak kan variëren van muziek en dans tot vuurspuwers en acrobatische acts. Kenmerkend aan het buitentheater is ook dat er vaak interactie is met het publiek. Toeschouwers worden niet gehinderd door allerlei geschreven en ongeschreven theaterregels en staan vaak op korte afstand van de artiesten. Door het onverwachte, spontane karakter van het buitentheater is het laagdrempelig en bestaat het publiek vaak uit mensen die uit zichzelf niet snel naar een theater zouden gaan.

Er bestaat geen speciale opleiding voor deze specifieke vorm van theater en de meeste artiesten die buiten optreden hebben een opleiding gevolgd aan een van de theateropleidingen in Nederland. Hun inkomen ontvangen ze onder andere van het publiek, dat na afloop een kleine vergoeding geeft.

Festivals

In een aantal steden worden jaarlijks festivals georganiseerd waarbij het buitentheater centraal staat. Tijdens deze festivals vinden op verschillende locaties voorstellingen plaats, in sommige gevallen ook binnen. Kenmerkend voor de optredens is echter dat ze, ook als ze binnen plaatsvinden, voor het publiek gratis toegankelijk zijn. Bij festivals zijn het de festivalorganisatoren die de artiesten een vergoeding geven voor hun optreden.

Voor de gemeenten waar de festivals plaatsvinden, fungeren deze vaak als een visitekaartje. Ze trekken veel publiek van buitenaf en dragen bij aan een bijzondere sfeer in de straten en op pleinen.

“Buitentheater zorgt voor verrassing en verwondering.”

– bezoeker buitentheater (2026)

Een aantal van de festivals heeft zich verenigd in de Vereniging van Buitentheater Festivals Nederland (VBFN), een vereniging die tot doel heeft de kwaliteit en positie van de Nederlandse buitentheaterfestivals te verbeteren. Ook een deel van de artiesten heeft zich verenigd. Zij hebben zich aangesloten bij de Belangenvereniging Buitentheater (BB), een vereniging die optreedt als belangenorganisatie voor makers en uitvoerenden die werken in de openbare ruimte.

Internationale taal

De voorstellingen in de openbare ruimte hebben meestal niet de in het theater gebruikelijke ondersteuning van licht en geluid, en zijn dus vooral beeldend. Gesproken taal speelt dan ook geen (hoofd)rol. Een gevolg hiervan is dat het voor de artiesten eenvoudig is om ook in het buitenland op te treden.


Bij ons bekend

Immaterieel erfgoed wordt in heel Nederland beoefend. Benieuwd welke gemeenschappen, stichtingen, cultuurdragers en enthousiastelingen zich actief inzetten om het buitentheater levend te houden? Hieronder vind je een overzicht van alle erfgoedgemeenschappen en -beoefenaars die bij ons bekend zijn en zich inzetten voor het buitentheater.

Draag jij ook bij aan buitentheater en wil je jouw organisatie, vereniging of naam toevoegen aan deze pagina? Wat leuk! Stuur een mail naar info@immaterieelerfgoed.nl of bel ons op telefoonnummer 026 356113.

Gebruikte bronnen

Voor het schrijven van deze Inventarispagina hebben wij erfgoedbeoefenaren geïnterviewd. Ook hebben we gebruikgemaakt van gesprekken met bezoekers van diverse buitentheaterfestivals. Mis je informatie of zie je onjuistheden? Laat het ons weten door een mail te sturen naar info@immaterieelerfgoed.nl.