Wie is Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN)?
Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN) coördineert sinds 2012 de uitvoering van het Unesco Verdrag ter Bescherming van het Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland. Als centrale organisatie in Nederland speelt KIEN een grote rol in het bevorderen van kennis, bewustwording en zichtbaarheid van immaterieel erfgoed.
KIEN ondersteunt en adviseert gemeenschappen en individuen bij het toekomstbestendig maken van hun immaterieel erfgoed. Ook fungeert KIEN als adviesorgaan voor overheden en (erfgoed-)instellingen en stimuleert het debat over immaterieel erfgoed. Daarnaast investeert KIEN in het opbouwen en onderhouden van diverse netwerken binnen immaterieel erfgoed, zowel nationaal als internationaal. Met een deskundig team van erfgoedadviseurs, wetenschappelijk medewerkers en stafmedewerkers streeft KIEN naar ontwikkeling van immaterieel erfgoed, zodat het ook in de toekomst kan floreren.
KIEN in één zin
KIEN maakt immaterieel erfgoed zichtbaar, bouwt aan netwerken en kennisdeling rond immaterieel erfgoed en ondersteunt beoefenaars bij het doorgeven van immaterieel erfgoed aan toekomstige generaties.
Wat is immaterieel erfgoed?
Immaterieel erfgoed zijn tradities, ambachten, festiviteiten en gewoonten die van generatie op generatie worden doorgegeven en die je een gevoel van identiteit geven. Het verandert mee met de tijd en komt tot uiting in de kleding die je draagt, de feesten die je viert, de manieren waarop we herdenken, het eten dat je eet en de manier waarop je dingen maakt.
Immaterieel erfgoed is belangrijk omdat het je een gevoel van identiteit en verbondenheid kan geven: met het verleden, met andere mensen en culturen. Immaterieel erfgoed verrijkt een samenleving, brengt nieuwe perspectieven op maatschappelijke en ecologische vraagstukken en kan je verbinden met mensen van verschillende achtergronden doordat je bepaalde gewoonten, tradities en vieringen deelt.
Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland
De Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland laat zien welk immaterieel erfgoed er in Nederland leeft. Immaterieel erfgoed verandert mee met de tijd en komt tot uiting in de kleding die je draagt, de feesten die je viert, de manieren waarop we herdenken, het eten dat je eet en de manier waarop je dingen maakt. Denk bijvoorbeeld aan carnaval, het eten van heri heri tijdens Keti Koti, het maken van klompen of de minuut stilte op 4 mei.
Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland coördineert de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland. Met de inventaris wil KIEN een zo breed mogelijk beeld geven van het immaterieel erfgoed in Nederland. Dat overzicht is nooit af: de samenleving verandert, en immaterieel erfgoed verandert mee. Alle erfgoedpraktijken in de inventaris zijn even belangrijk.
Daarnaast vloeit de Inventaris voort uit het UNESCO-verdrag inzake de Bescherming van Immaterieel Erfgoed. Het koninkrijk Nederland heeft dit verdrag in 2012 ondertekend. Een van de afspraken uit het verdrag is dat deelnemende landen inzicht geven in het immaterieel erfgoed dat binnen hun landsgrenzen wordt beoefend. De Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland geeft invulling aan die afspraak.
Alles wat je in de inventaris vindt, is in samenwerking tot stand gekomen met mensen die dat immaterieel erfgoed beoefenen en in leven houden. De inventaris wordt 'bottom-up' opgebouwd. Dat betekent dat erfgoedgemeenschappen en beoefenaars zelf contact met KIEN opnemen wanneer zij hun erfgoed zichtbaar willen maken. KIEN gaat dus niet zelf op zoek naar erfgoed om te inventariseren.
De Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland is een nationale inventaris. Opname in de Inventaris betekent niet automatisch dat een erfgoedpraktijk wordt voorgedragen voor een internationale UNESCO-lijst.
Antwoorden op veelgestelde vragen over de inventaris vind je hier
De internationale UNESCO-lijsten
UNESCO heeft op basis van het Verdrag inzake de Bescherming van het Immaterieel Cultureel Erfgoed (2003) drie internationale lijsten ontwikkeld waarvoor landen immaterieel erfgoed kunnen voordragen: twee lijsten en een register. Deze lijsten en het register, ook wel ‘instrumenten’ genoemd, maken zichtbaar wat mensen wereldwijd belangrijk vinden om door te geven aan volgende generaties.
Een kernprincipe van het Unesco-verdrag is dat erfgoedgemeenschappen centraal staan. Een voordracht kan alleen plaatsvinden met hun instemming, en zij zijn actief betrokken bij het opstellen van het dossier en bij het uitvoeren van de borgingsmaatregelen.
De meest bekende UNESCO-lijst is de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid. Op deze lijst staan honderden vormen van immaterieel erfgoed uit alle delen van de wereld.
Het doel van deze lijst is om de wereldwijde diversiteit van immaterieel erfgoed zichtbaar te maken en het bewustzijn over het belang ervan te vergroten. Het gaat hierbij nadrukkelijk niet om een lijst van ‘topstukken’ of om erfgoed dat belangrijk zou zijn voor de hele wereld. De lijst laat juist zien wat gemeenschappen, groepen en individuen zelf belangrijk vinden, en wat bijdraagt aan hun gevoel van identiteit en continuïteit.
Naast de Representatieve Lijst bestaat er een Lijst van Immaterieel Erfgoed dat dringend borging nodig heeft. Deze lijst is bedoeld voor erfgoed dat wordt bedreigd en dreigt te verdwijnen. UNESCO heeft ook een Register van goede borgingspraktijken. Hierin staan inspirerende voorbeelden van manieren waarop immaterieel erfgoed succesvol wordt geborgd.