Immaterieel erfgoed levend houden en doorgeven

Zo leg je de basis voor een borgingsplan

Het doorgeven, doorontwikkelen en promoten van immaterieel erfgoed noemen we borging. Maar hoe doe je dat, het 'borgen' van immaterieel erfgoed? Onder andere door het schrijven van een zogenaamd 'borgingsplan'. In dit document leg je vast hoe jij als erfgoedbeoefenaar de komende jaren van plan bent jouw immaterieel erfgoed door te geven en te ontwikkelen.

Om mensen op weg te helpen organiseert KIEN twee keer per jaar een borgingstraining, waarin erfgoedbeoefenaars de basis leggen voor een borgingsplan. Liever meteen aan de slag? Met onderstaande aanwijzingen uit de borgingstraining kun je direct beginnen aan een borgingsplan voor jouw immaterieel erfgoed.

Een borgingsplan maken

In stap 1 breng je de essentie van jouw immaterieel erfgoed in kaart: wat er gebeurt, wat daarvoor nodig is en waarom het betekenisvol is voor jullie gemeenschap. In stappen 2 en 3 onderzoek je wat goed gaat, wat aandacht vraagt, welke ontwikkelingen kansen bieden en welke risico’s er zijn. Daarna vertaal je je inzichten naar uitvoerbare acties die passen bij jullie draagkracht.

Geef je eigen draai aan jouw borgingsplan

Je kunt het opstellen van een borgingsplan zo beknopt of uitgebreid aanpakken als je wilt. Niet alle vragen zijn relevant voor iedere vorm van immaterieel erfgoed, dus kijk vooral wat er voor jullie toe doet en vul aan als je dingen mist.

Er is niet één juiste manier om dit te doen, het gaat er vooral om dat je reflecteert op jouw immaterieel erfgoed, zodat het mee kan gaan met de tijd en het doorgegeven kan worden aan volgende generaties.

Hierbij is het belangrijker om samen naar oplossingen te kijken dan om alles exact hetzelfde te houden als het was. Immaterieel erfgoed is per definitie in beweging en nieuwe ontwikkelingen kunnen leiden tot verrijking en voortbestaan van het erfgoed.

Een borgingsplan maken: stap voor stap uitgelegd

Stap 1: Definieer de kern van je erfgoed

Kernactiviteiten

  • Wat gebeurt er precies? Wat doen, maken of organiseren jullie?
  • Hoe werkt de praktijk stap voor stap?
  • Wanneer en waar vindt het plaats?
  • Hoe ziet de praktijk er vandaag uit, en hoe is die door de tijd heen veranderd?

Denk aan elementen zoals: locatie(s), tijdstip(pen), seizoenen, rollen van beoefenaars, handelingen, technieken, volgorde van activiteiten en korte historische duiding.

Benodigdheden

  • Wat heb je concreet nodig om de praktijk te kunnen uitvoeren?
  • Wie zijn erbij betrokken en welke rollen vervullen zij?
  • Welke materialen, middelen of randvoorwaarden zijn essentieel?

Denk aan: gereedschap, attributen, kleding, materialen, vergunningen, afspraken met gemeente of terreinbeheer, veiligheidsvoorzieningen, EHBO, vrijwilligers, bestuursleden, publiek, partners, logistiek, opslag, vervoer.

Kernwaarden

  • Waarom is deze praktijk belangrijk voor jullie gemeenschap?
  • Wat maakt het waardevol om dit in je vrije tijd te doen?
  • Welke betekenis heeft het voor de huidige generatie?
  • Waarom zouden toekomstige generaties dit willen voortzetten?

Denk aan: identiteit, verbondenheid, vakmanschap, plezier, traditie, sociale cohesie, zingeving, duurzaamheid, lokale geschiedenis, trots, educatieve waarde, overdracht van kennis of vaardigheden.

Stap 2: Sterktes en zwaktes

Sterktes

Wat zijn sterke punten van het immaterieel erfgoed? Denk aan:

- Continuïteit van de praktijk
- Actieve en betrokken gemeenschap
- Beschikbare kennis en vaardigheden
- Sterke lokale verankering
- Samenwerkingen die goed lopen
- Positieve zichtbaarheid in de regio

Voorbeeld: We hebben een stabiele groep beoefenaars die de praktijk al 40 jaar levend houdt.

Zwaktes 

Wat zijn zwakke punten van het immaterieel erfgoed? Denk aan:

- Teruglopende deelname
- Vergrijzing van beoefenaars
- Onvoldoende overdracht van kennis
- Afhankelijkheid van enkele personen
- Gebrek aan middelen, ruimte of tijd
- Onvoldoende documentatie
- Onheldere organisatie of taakverdeling

Voorbeeld: De kennis zit vooral bij twee oudere beoefenaars, overdracht is nog niet geregeld.

Stap 3: Kansen en bedreigingen

Kansen

Zie je kansen in de samenleving waar je op wil inspelen? Denk aan:

  • Nieuwe doelgroepen (jongeren, scholen, buurtinitiatieven)
  • Lokale of regionale samenwerkingen
  • Aandacht voor duurzaamheid, ambacht, erfgoed of gemeenschapsvorming
  • Digitale mogelijkheden (video, social media, online uitleg)
  • Nieuwe subsidies of gemeentelijke programma’s

Voorbeeld: De lokale middelbare school zoekt ambachtelijke workshops voor hun techniekprogramma.

Bedreigingen 

Zijn er vanuit de samenleving bedreigingen voor het erfgoed? Denk aan:

  • Veranderende regelgeving of vergunningseisen
  • Ruimtegebrek of verlies van locatie
  • Negatieve beeldvorming of afnemende interesse
  • Financiële onzekerheid
  • Veranderend klimaat

Voorbeeld: De huidige locatie wordt mogelijk verkocht, waardoor de praktijk haar vaste plek verliest.

Stap 4: Werkbare acties

Welke acties kun je ondernemen op basis van bovenstaande analyse? Kies acties die klein, haalbaar en concreet zijn. Grote plannen kun je opdelen in stappen en indien mogelijk verdelen over meerdere mensen.

Denk aan:

  • Nieuwe vrijwilligers werven via lokale partners
  • Een overdrachtsmoment organiseren met ervaren beoefenaars
  • Documentatie maken (foto’s, video’s, handleidingen)
  • Contact leggen met scholen of verenigingen
  • Een jaarlijkse open dag organiseren
  • Een taakverdeling maken binnen de gemeenschap
  • Een plan maken voor behoud van locatie of materialen

Voorbeeld:

  • We maken een korte instructievideo met de twee ervaren beoefenaars.
  • We benaderen de middelbare school voor een pilotworkshop.
  • We verdelen de organisatie van het jaarlijkse evenement over drie mensen.

Borgingstrainingen en advies op maat 

Wil je wel aan de slag met een borgingsplan, maar vind je het fijn om dat in een trainingsverband te doen? We organiseren meerdere keren per jaar een training in het maken van een borgingsplan. Om als eerste op de hoogte te zijn van een training, kun je je aanmelden voor onze nieuwsbrief, of onze agenda in de gaten houden. 

Meld je aan voor onze nieuwsbrief

Bekijk onze agenda

Je kunt ook altijd contact met ons opnemen als je andere vragen hebt. Onze adviseurs immaterieel erfgoed denken graag met je mee, en kunnen je advies op maat geven. 

Je vindt onze contactgegevens hier

Alle rechten voorbehouden