Dit artikel is onderdeel van ons dossier 'Beleid en immaterieel erfgoed', en is ingekorte versie van het origineel. Benieuwd naar het volledige artikel? Download het via onderstaande button pdf. Dit artikel verschijnt ook in februari in Faro Magazine.
Download het volledige artikel hier (pdf)
Ga naar ons dossier over beleid en immaterieel erfgoed
Waarom wilde de gemeente Helmond aan de slag met immaterieel erfgoed?
Stefan: “In 2023 diende een aantal lokale partijen een motie in vanwege zorgen over het Helmonds dialect. Dat werd steeds minder gesproken. De motie werd aangenomen en na een aantal sessies met de immaterieel erfgoedgemeenschap kwam 'immaterieel erfgoed' als nieuwe categorie erfgoed in beeld bij de gemeente.”
Het besef kwam dat er voor allerlei vormen van immaterieel erfgoed, denk aan het lokale schuttersgilde en de carnavalsverenigingen, geen structurele aanpak was. Terwijl deze groepen wél te maken hebben met steeds ingewikkeldere vergunningstrajecten en met toenemende complexiteit bij het organiseren van grote evenementen. De constatering was toen: we willen als gemeente iets doen voor deze traditiedragers, maar er ontbreekt beleid voor.
Men was het met elkaar eens dat immaterieel erfgoed belangrijk is voor de identiteit van Helmond. In de Erfgoedvisie van 2023 werd immaterieel erfgoed opgenomen als expliciet van belang. Later werd immaterieel erfgoed ook opgenomen in het coalitieakkoord.
"Het sluit op meerdere terreinen aan. Denk aan een positieve bijdrage aan duurzaamheid vanuit ‘groen’ immaterieel erfgoed, maar denk ook aan sport, welzijn, cultuur en het sociaal domein."
Wat leverden de gesprekken op?
“Alle gemeenschappen spraken over het verbindende aspect van hun erfgoed en over de sociale waarden die ermee samenhangen. En ook bleken ze grotendeels tegen dezelfde problemen aan te lopen. Zo zijn ze allemaal op zoek naar vrijwilligers, naar een fysieke ruimte, contact met de gemeente is vaak lastig, de wet- en regelgeving uitdagend enzovoorts.”
Van het participatietraject is een verslag gemaakt, dat nu dient als de basis voor beleid. Een andere uitkomst is het contact dat is ontstaan tussen de gemeenschappen onderling, en tussen de gemeenschappen en Stefan als ambtenaar. Voor vragen kunnen ze bij hem terecht.
Stefan wacht nu nog op de visie van een nieuw bestuur dat hij graag meeneemt voordat hij het beleid schrijft. In de tussentijd heeft hij de subsidieregeling voor (immaterieel) erfgoed in Helmond opnieuw.
Wie is er bij de gemeente verantwoordelijk voor immaterieel erfgoed?
Het immaterieel erfgoedbeleid van Helmond wordt geschreven vanuit Erfgoed, maar Stefan heeft bewust oog voor samenwerking binnen de gemeente. “Het sluit op meerdere terreinen aan. Denk aan een positieve bijdrage aan duurzaamheid vanuit ‘groen’ immaterieel erfgoed, maar denk ook aan sport, welzijn, cultuur en het sociaal domein.”
Intern heeft Stefan inmiddels lijntjes met de domeinen Wonen en Sociale Cohesie. Bij Wonen was net een beleidsregel voor woonwagengemeenschappen opgezet. Naast de nieuwe beleidsregel over woonwagens, is er hier nu ook aandacht voor het immaterieel erfgoed, de tradities en culturele gebruiken van de reizigers.
Een ander voorbeeld komt uit het domein Sociale Cohesie. Stefan: “Een collega van Sociale Cohesie bleek bezig te zijn met het opzetten van een gesprekstafel. Ik vind het belangrijk om immaterieel erfgoed dan aan te dragen als ‘hulpmiddel’ voor die collega. En andersom kan die collega mij weer helpen met het in beeld brengen van nieuwe immaterieel erfgoedgemeenschappen.”
Zijn er ook relaties met collega’s van ruimtelijke ordening?
“Op dit moment is onze juridische afdeling druk met de uitwerking van het Omgevingsplan. Daarbinnen lopen in één keer allerlei beleidsterreinen door elkaar. Dat zorgt ervoor dat je integraal kunt werken, maar het vergt wel een aanpassingsperiode. Het zou op termijn, vanwege de integrale benadering van een gebied, een mooi ruimtelijk instrument zijn voor immaterieel erfgoed. Het is immers geregeld verbonden aan een locatie of gebied, denk bijvoorbeeld aan een oefenruimte, buitengebied of een specifieke route die beoefenaars afleggen.”
Wat zou je andere gemeenten willen meegeven?
“Het contact met de gemeenschappen, en naar ze luisteren, heeft me meer inzichten gegeven dan ik uit tekst had kunnen halen. Ik begon immaterieel erfgoed tijdens het participatietraject pas echt te begrijpen. Mijn tip: ga eens in gesprek met die gemeenschappen, begin gewoon ergens. En vraag ze: wat zou je van de gemeente willen? Dat vereist een beetje daadkracht, maar het maakt een stuk meer duidelijk.”
Sparren over immaterieel erfgoedbeleid?
Ben jij werkzaam als beleidsmaker bij bijvoorbeeld een overheid, en heb je net als Stefan vragen over immaterieel erfgoed en beleid? We denken graag met je mee. Stuur een mail naar info@immaterieelerfgoed.nl. Je kunt ook direct met een van onze adviseurs contact opnemen. Deze adviseurs zijn gespecialiseerd in beleid en immaterieel erfgoed: